мэдээсэл

  • 1

Хүндэтэ багшанар,һурагшад!

Ородой Холбоото Уласай Буддын шажантанай заншалта Сангхын  24-дүгээр Хамба Лама Дамба Аюшеевэй  2012, 2014 онуудһаа бэелүүлэгдэжэ байһан «Арадай хонин сүрэг», «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн түсэлнүүд тухайгаа  ФМ радиогоор хэһэн хөөрөө дурадханабди.

24 мин. 45 сек-һээ эхэ хэлэ хүгжөөхэ тухай, онсолбол, манай 28-дахи наадамай  «Уран зохёолго», «Оршуулга» гэһэн даабариин эрилтэ Хамба Лама үгэнэ. Анхаран шагнагты!

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«Эхэ хэлэн – манай баялиг» XXVIII наадамай положени

БУДДЫН ШАЖАНТАНАЙ ЗАНШАЛТА САНГХА

«ДАШИ ЧОЙНХОРЛИН» ГЭҺЭН БУДДЫН ШАЖАНАЙ ЕХЭ ҺУРГУУЛИ

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»

Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын XXVlll наадам

 2019 оной 2 һарын 2

  Эбээн тэдхэгшэ: Худалдаа-наймаанай «АБСОЛЮТ» хамжаан

НААДАМАЙ ЗОРИЛГОНУУД

  1. Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлээхэ, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ.
  2. Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг арьбадхаха хүсэл дэмжэжэ, арадаймнай баялиг болохо эхэ хэлээ хүндэлэн үргэлжэлүүлхэ.
  3. Эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха даабаринуудаа үргэдхэхэ, хүүгэдэй зохёохы арга боломжо хурсадхаха.

НААДАМАЙ САГАЙ ХУБААРИ

  1. Наадам Ивалгын дасанда 2 һарын 2-то үглөөнэй 10 сагһаа эхилнэ. Бүридхэл 9.00 сагһаа эхилхэ.
  2. Энэл үдэр февралиин 2-то үдэрэй 2 сагһаа «Буряад ФМ» радиодо эрхим хүдэлмэринүүдэй буулгабари 46-дахи, 29-дэхи гэрнүүдтэ үнгэрхэ. Бүлэгэй хүүгэдһээ, багшанарһаа интервью абалга.

НААДАМАЙ ЭРИЛТЭНҮҮД

  1. Найман хүтэй бүлэгтэ (команда) эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад бүридэн орохо ёһотой. Бүлэгэй бүридэлдэ буряад заншалаар үһэеэ гүрэнхэй 70 хубинь басагад байха зэргэтэй. Бейджигүүдээ бу мартагты!
  2. Наадамда орогшод сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха. Нютаг бүхэниие түлөөлэгшэд өөрын нютаг хэлэн дээрээ хэлэхэ, хөөрэхэ, хэһэн ажалаа хамгаалха.
  3. Бүлэгүүдэй тусхай бэлэдхэлтэй нэгэ-хоёр гэшүүд «Уран зохёолго,оршуулга», «Дуу оршуулан гүйсэдхэлгэ», «Уран гартан», «Уран дархан», «Уран баримал», «Хамба ламын шан абалгын тэмсээн» гэһэн урилдаануудта ороно.
  4. Уридшалан шалгагдаха толинуудаа үгтэһэн болзор соонь эльгээгты.
  5. Бүлэгэй бэшэ гэшүүд хамта (3-4 хүн) «Хэлэ хүгжөөлгын» даабаринуудые нэгэ доро 2 часай туршада хэхэ. Үдэһөө урда бүлэгөөрөө ороод, бүгэдэ нэгэ доро даабаринуудаа дүүргэхэ. Буряад хэлэ хүгжөөхэ тэмсээнүүд: хонин талын «Бэлигүүн толи», «Блиц-урилдаан», «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» (үгын сан баяжуулга). Энэ даабарида жюриин гэшүүдэй табиһан оноонууд бүридхэгдөөд, нэгэ сэгнэлтээр табигдаха (жэшээнь, «Блиц» – 10 оноо, «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» – 10 оноо, «Бэлигүүн толидо» – 10 оноо. Хамта: 30 оноо.
  6. Сүлөө сэдэбээр зохёохы тэмсээндэ бэлдэһэн «Уран зохёолго», «Оршуулга» хоёроо уридшалан тушааха, 10-10 оноогоор амяараа сэгнэгдэжэ, дүнгынь наадамай үедэ соносхогдохо.
  7. Үдын хойно бүлэгүүд (8 хүтэй команда) үрөөнүүдээр таража, «Этигэл Хамбын магтаал», «Доншуур маани», «Сагаан Дара эхын магтаал…» уншаха. Иимэ түхэлөөр үнгэрһэн урилдаанаймнай удаа бүхы оноонууд согсологдожо, һууринууд олгогдохо.

НААДАМАЙ ШАТАНУУД

Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.

 

I ШАТА

МОРИН ТАЛА

а) Нютаг хэлэнэй толинууд

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая

 

ХОНИН ТАЛА

а) Блиц-урилдаан

б) Бэлигүүн толи

в) Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!

 

ҮХЭР ТАЛА:

а) Ород хэлэнһээ оршуулга, сүлөө сэдэбээр уран зохёолго бэшэлгэ

 

ЯМААН ТАЛА

а) Этигэл Хамбадаа зальбарал

б) Доншуур маани

в) Сагаан Дара Эхын магтаал

 

ТЭМЭЭН ТАЛА

а) Уран гартан

б) Модон дархан

в) Уран баримал

 

II ШАТА

а) БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

б) ЭТИГЭЛЭЙ ХАМБЫН СУРГААЛНУУД

 

МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ (1 һарын 30 болотор эльгээхэ)

Аймаг __________________________________Һургуули_____________________________

Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ ___________________________________

Холбоо бариха утаһан, e-mail: ___________________________________________________

Гэрэй хаяг:____________________________________________________________

Багшын паспортын дугаар болон хэзээ, ямар байгуулга олгоһон тухай мэдээсэл:
____________________________________________________________________________________________________________________________________________

ИНН ____________________________ СНИЛС:______________________________

 

НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД

I ШАТА

ШАГАЙН МОРИН ТАЛА

Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн.

а) Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи 

Нютаг хэлэнэй толинуудай түрүүшын толи – 6500 үгэтэй «Шаргалжан нютагай буряад-ород хэлэнэй толи» Санкт-Петербург хотодо «Просвещени» хэблэлдэ 2017 оной 8 һарада гараа, 2-дохи толи – «Мөрөөч, Хилгант нютагууды буряад-ород хэлэнэй толи» 2018 оной 8 сарын 26-да Үндэһэнэй Номой санда баяр үнгэржэ, нютагай зондо тараагдаа. Мүнөө хэблэлдэ Бэшүүрэй Харлан, Сэлэнгын Ноёхон, Баргажанай Улан нютагуудай толинууд тушаагданхай.

Толи хэблэлдэ бэлдэжэ дүүргэһэн бүлэгүүдһээ бэшэ һургуулинуудта урда урилдаанда үгтэһэн даабаринуудаа дабтанабди. Толиингоо удха, бүридхэл нарибшалан харагты – словари оформлять по алфавиту точно по образцу без граф, таблиц, литературных сравнений с указанными курсивами, нумерацией страниц, заглавные слова печатать полужирным шрифтом. Хүдэлмэриин хэмжээн: 4000-5000 үгэһөө үлүү байха зэргэтэй. Жэшээ: (Толи бэлдэхэ гурим)

Хори буряадуудай шэнжэлһэн хүдэлмэри амяараа хэблэгдэн гараха, тиимэһээ энэ ажалдаа тон наринаар хандагты! Толи бэлдэхэ даабарида хори хэлэтэй бүлэгүүд нютагайнгаа зоной обог, нэрэ, ара нэрэнүүдэй, нютагайнгаа газар уһанай буряад нэрэнүүдэй удха тайлбарилха гэһэн байгаа. Энэ ажалдаа урданай угай бэшэгүүдые хэрэглэжэ, буряад, эвенк, түгэд нэрэнүүдэй удха тайлбарилагты. Урда наадамда эльгээһэн хүдэлмэринүүдтээ материал нэмэжэ эльгээгты.

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая 

2013 ондо Дагестанда Расул Гамзатовай ««Журавли» в переводе на языки народов России и мира» гэһэн ном хэблэгдээ. Шуһата дайнай талмайһаа бусаагүй эрэлхэг сэрэгшэдтэ дурасхаалай хүшөө болоһон энэ дууе дэлхэйн арадууд өөрын хэлэн дээрэ оршуулаа. Англи, армян, башкир, иврит, чечен, чуваш, осетин, татар, туркмен, түүрэг, хальмаг болон бусад хэлээр номой 28 хуудаһан дээрэ «Журавли» дуунай оршуулга үгтэһэн байна.

Хүндэтэ һурагшад, бидэшье буряад хэлэнэйнгээ бүхы аянга үгүүлбэринүүд дээрэ энэ гайхамшаг удхатай дуу гүйсэдхөөбди. Мүн өөһэдөө дуу шэлэжэ оршуулһан байнат. Ажалытнай хинан шалгагшад дуу оршуулгада хэдэн алдуу олоод, эдэ ажаглалтануудые оруулна:

а) зохёолой удха хазагайруулхагүй; б) үгэ болон мэдүүлэлнүүдые оршуулхадаа, шүлэгэйнь сохисо алдахагүй; в) хэмһээ үлүү үгэ, шэнэ бодол нэмэхэгүй (подстрочно оршуулга хэжэ һурнанабди); г) нютаг хэлэнэй үгүүлбэри тодоор гаргаха; д) уран зохёол бэшэдэг, шэнжэлдэг мэргэжэлтэдһээ туһа абахагүй; е) үхибүүд өөһэдөө багшатаяа оршуулха.

28-дахи наадамда эдэ эрилтэнүүдтэ хүрэһэн «День Победы», «Журавли», «Землянка», «С чего начинается Родина» (ссылкэ харагты) Тумэн Гындуновай оршуулгатай Лудуб Очировай гүйсэдхэһэн дуунуудһаа (жюриин дурадхалаар) дуулаха даабари танда үгтэнэ. (1-10 оноогоор сэгнэгдэхэ). http://ehehelen.ru/malenkaya-strana-bagahan-oron-gezhe-duun-buryaad-helen-deere/

Нэгэ мэдээжэ ород дуу (мүнөө дээрэ гансахан ород хэлэнһээ оршуулнабди) эдэ эрилтэнүүдэй ёһоор оршуулаад, январиин 30 болотор badma-yrta@mail.ru хаягаар (Бадмажаб Гындынцыреновтэ, 8 914 058 3911) эльгээхэ, оршуулгын эрилтэнүүдтэ хүрэһэн дуунууд наадам дээрэ гүйсэдхэгдэхэ.

Урда нааданда оршуулһан дуунууд сооһоотнай эрхим оршуулгатай дуунуудые Лудуб Очиров гүйсэдхэбэ. Энэ оршуулгаарнь үхибүүдтэеэ дуунуудые сээжэлдэжэ болоно. «Ород дуунуудые буряадаараа дуулая» гэһэн урилдаан ехэ танхим соо үнгэрхэ. Энэ удаа бүлэг бухэн өөрын морин хууршантай ерэхэ. Урда наадамуудта гуйсэдхэгдэһэн дуунуудһаа жюриин дурадхалаар 1-1 бадаг морин хуураар хасардуулан (дахалдуулан) дуулаха даабари байха (ссылкэ). Дээрэнь өөрын шэлэһэн нэгэ дуу ород хэлэнһээ оршуулаад, морин хуурай хүгжэм доро гуйсэдхэхэ. Бүлэгэй гэшүүнэй буряад арадайнгаа хүгжэмэй зэмсэг – морин хуур дээрэ наадажа, дуушадаа хүтэлэн гүйсэдхэлгэ эрхимдэ тоологдожо, үндэр оноогоор сэгнэгдэхэ. Морин хуур энэ утаһаар худалдажа абажа болохо: Владимир Бадмаевич Доржиев 8 983 451 0665

 

ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА

Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи тэмсээн.

а) Блиц-урилдаан: «Буряадуудай ехэ һайндэр

Эдэ асуудалнуудта харюу нютаг үгөөр угэхэ http://ehehelen.ru/blits-urildaan-xviii-naadam-2/

б) «Бэлигүүн толи»

  1. Хоер ёслолой абаха орхихо тухай хэлсэн бэлигүүн толи гэсэн үйлэ http://ehehelen.ru/erdeni-hajbzuun-galshievaj-beliguun-toli/
  2. Асуудалнууд http://ehehelen.ru/beliguun-toli-xxviii-naadam/

Э-Х. Галшиевай зохёолһоо үгтэһэн һургаалнуудай удхатай гүнзэгыгөөр танилсагты. Һургаал болоһон шүлэгүүдэй удха өөрын үгөөр тайлбарилха даабари. (Нэгэ билет соо 3 асуудал үгтэхэ).

в) «Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй». Буряад хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулая!

1-дэхи даабари: эдэ үгэнүүд ямар ойлгосо тэмдэглэнэб?

а) тоодог, хура, шиисгалдай, һараалжан? (шубууд)

б) тохой, төө, һөөм, дүрюу, барим, алхам? (хэмжүүр)

в) улаан, номин, ягаабтар, хара-хүрин? (үнгэ будагууд)

 

2-дохи даабари: үгэ соо үгтэһэн үзэгүүдые хэрэглэн, шэнэ үгэнүүдые бии болгогты (үлүү үзэг нэмэхэгүй)

а) алтаргана – алтан, тарган, ган, тараг, алтара, ганга . . .

б) энхэрэл – энхэ, эрэ, хэлэн, нэрэ, энэ . . .

в) нагаса – Санага, сана, аса, Ага, саг, сан . . .

 

3-дахи даабари: мэргэн бодолнуудые буряад хэлэн дээрэ оршуулха

а) Ученик, который учится без желания – это птица без крыльев? (Хүсэлгүйгөөр һураһан һурагша далигүй шубуун мэтэ)

б) Родное слово лечит и поддерживает? (Түрэл үгэ эмшэлдэг, дэмжэдэг)

в) Мама, папа и я –дружная семья? (Эжы, аба болон би – эбтэй бүлэбди)

 

ШАГАЙН ҮХЭР ТАЛА

«Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн.

а) «Уран зохёол оршуулга»

б) «Сүлөө сэдэбээр зохёолго»

1) Танай һонорто үгтэһэн Ородой мэдээжэ  3 уран зохёолшодой үгүүлэлнүүд дурадхагдана. Эдэ зохёолнуудые уншаад, һанаандаа таараһан нэгэ үгүүлэл нютаг хэлэнэйнгээ аялгада оруулан оршуулхадаа, зохёолой геройн бүхы онсо шэнжэнүүдынь, гол зүрилдөөн болоһон ушар алдангүй буряад хэлэн дээрээ тодоор гаргагты http://ehehelen.ru/orshuulga-xxviii-naadam/

2) Уран зохёолой нэгэ һалбари – үргэлжэлһэн зохёол (прозо). Энэ һалбариин бага жанр – үгүүлэл (рассказ).

Мүнөө наадамда таанад сүлөө сэдэбээр үгүүлэл бэшээд ерэхэт. Үгүүлгынтнай сэдэб, сюжет, баатар (герой) бодото нюур, үнэн болоһон ушар дээрэ үндэһэлһэншье, мүн өөрынтнай зохёоһоншье байжа болохо. Зохёолго соохи ушаралнуудай һубарил, геройнуудай түхэл дүрэ, нюур шарай, зан абари, һанаа сэдьхэлынь уранаар зураглан харуулхые оролдогты. Бидэ урда наадамуудта хүнэй дотор, гадар тала зураглаха үгэнүүдтэй танилсаһан байгаабди, тэрэ мэдэсэеэ хэрэглэгты. Уран зохёолой шэнжэтэй эрхим зохёолгонуудтнай ФМ радиогой долгёор нютагай үдэрнүүдтэ дамжуулагдаха, «Буряад үнэн» сониндо хэблэгдэхэ, удаань нютаг нютагай суглуулбари болгон, амяараа «Хүүгэд бэшэнэ» гэһэн гаршаг доро хэблэгдэхэ түсэбтэй.

Танай хүдэлмэридэ хэр олон нютаг үгэнүүдые зүбөөр, зохёолгынгоо удхада тааруулжа оруулһантнай тоологдожо, сэгнэлтын гол хүтэлбэри болохо. Энэ гэрэй хүдэлмэри сахим хаягаар январиин 30 болотор эльгээгты: exexelen@gmail.

Хүндэтэ багшанар,һурагшад!

ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА

Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, удаадахи мүрысөө дурадханабди.

БУЯН ХЭШЭГ УРЯАЛАЯ!

а) «Этигэл Хамбадаа зальбарал». Уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан. Командын гэшүүд жээрэбэй ёһоор тудаһан Зальбаралай бадагуудые уншаха http://ehehelen.ru/etigel-hambyn-zalbaral гэһэн сайтын номой һан соо Этигэлэй хамба ламын бүтээл татажа абаха.

б) «Доншуур маани». Сээжээр гүйсэдхэхэ http://ehehelen.ru/donshuur-maani гэһэн хаягаар үгэнь үгтэбэ. Заатагүй нэгэ бадаг бүлэгэй гол дуушан гансаараа гүйсэдхэхэ, удаань бэшэниинь тодон абаад, саашань суг үргэлжэлүүлхэ жэшээтэй.

в) «Сагаан Дара Эхын магтаал». Сээжээр гүйсэдхэхэ: http://ehehelen.ru/sagaan-darhin-sedhel-mete-hurdyn-magtaal-xiii-naadam

 

ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА

Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.

а) Уран гартан

Оёдолдо хэрэглэгдэхэ үгэнүүд http://ehehelen.ru/oyodoldo-hereglegdehe-ugenuud/

Хүндэтэ басагад, гэртээ хониной арһа элдэхэ даабари үгтэнэ. Арһа элдэлгэ тухай Ивалгын дасан тусхай кино буулгажа, наадамай сайт дээрэ табинхай, тэрэниие анхарагты: http://ehehelen.ru/honinoj-arha-eldelge/

АРҺА ЭЛДЭЛГЭ ТУХАЙ

Арһа элэлгэ 5 хубиһаа бүридэнэ:

1 – дэбтээлгэ

2 – арһанай хүрьһэ халимнаха (арһанда үлэһэн мяха, тоһо өөхэнһөөнь һалгаха)

3 – угаалга

4 – пикель (арһанай структура-байгуулга хубилалга)

5 – арһа будалгын бодос (арһа нэбтэрүүлхэ, будаг, үнгэ шэнгээхэ)

6 – тоһодолго (арһа зөөлэрүүлгэ, һунаха агшаха аргатай болгохо)

1) Дэбтээлгэ

Хониной арһанай үлүү нооһыень хайшалаад, шоройһоонь сэбэрлэхэ.

– арһаяа хүйтэн уһанда шиихаад, һая үбшэһэндэл болоторнь 12 часай туршада уһан соого байлгаха. Арһанай һая абтаһан байбал, энэ үйлэ 2 дахин түргөөр үнгэрхэ.

2) Арһанай хүрьһэ хюһалга (мездрение)

Дэбтээһэн арһаяа уһан сооһоонь гаргаад, тааруу газарта тараан дэлгэхэ. Хюһуу-раар арһанай хүрьһэ ехэ нягтаар сэбэрлэхэ. Хэрбэеэ дутуу хюһагдаа һаа, арһанай эхүүн үнэр һалахагүй.

3) Угаалга

Арһаа угаахын урда бүлеэхэн уһан соогоо хэдэн удаа сэбэр уһанда зайлажа, угаалганда бэлдэхэ. Бүлеэн уһа руугаа сэбэрлэлгын зүйл-порошок нэмээд, 10-15 минута соо байлгахада болохо.

4) Пикель

– 50-70 литр хүйтэн уһан

– 30 мг 70% уксусна кислота 1 литр уһанда

– 1 литр уһанда 30 гр дабһа хэхэ

Энэ хадаа арһанай байгуулга хубилгаха пикельнэ бодос болоно. Арһаяа энээн соогоо шиихаад, 8-10 часай туршада худхажа, эрьюулжэ байжа баринабди. Пикельнэ бодостой уһанһаа арһаяа гаргаад, уһыень һабируулха, удаань уһаар зайлаха.

5)Арһа будалга

Хэрэглэгдэхэ:

– 50-60 литр уһан (40-45 градусһаа дээшэ байхагүй)

– 1литр уһанда 7 грамм хромбит нэмэхэ (хромбит +79149871453 утаһаар захижа болохо)

– 1 литр уһанда 30 грамм дабһа хэхэ.

Эдэ зүйлнүүдые холин, арһа будалгын бодос бэлдэнэбди. Энээн соогоо арһаяа шииханабди. Арһанда үнгэ оруулалгын гол үйлын шанартай үнгэрхын тула түрүүшын 3-4 час соо арһаяа үргэлжэ эрьюулжэ, худхажа байха шухала.

Арһа будалга 8-10 часай туршада үнгэрдэг. Уһанайнь дулаан 40 градус байха ёһотой. Дулаасуулгын хэрэгсэл (пушка) табяад, 5-7 час соо орхиходо болохо. Удаань арһаяа гаргаад, уһаар зайлаха, сэбэрлэхэ хэрэгтэй.

6) Тоһодолго — Арһанда түрхихэ эдеэ бэлдэлгэ

Иимэ зүйлнүүд хэрэгтэй болохо:

  1. 40 грамм АИ – 12 түхэлэй тоһон
  2. Привацела – 30 грамм
  3. Скипидар – 50 мг.

Эдэ бүхы бодосууд дээрэ 1 литр бусалжа байһан уһа нэмэхэдэтнай, һүндэл сайбар үнгэтэй зүйл болохо.

– Хабтагайда һунаан татажа хатааһан (70-80% хатаһан) арһандаа бэлдэгдэһэн бодосоо биирээр түрхигты.

– Арһанайнгаа хатажа эхилхэдэ, хабтагайһаань абаад, гараараа эмиржэ, мушхажа элдэн зөөлэрүүлхэ. Удаань дахин энэ бодосоо арһандаа түрхёод, хабтагар модондоо һунаан хатааха. Түрүүшынхидээл адляар арһанайнгаа хатахада, гараараа нидхэржэ, мушхажа байжа элдэхэ. Бүлеэхэн уһанда зөөлэрүүлгын зүйл нэмээд, арһаяа зайлаха.

Хэрбэеэ асуудалнууд гарабал, +7 914 987 1453 (Василий) утаһаар хонходооройгты.

 

Арһаар юумэ бүтээхэ гээшэ урматай ажал. Гэртээ элдэһэн арһаараа басагаднай элдэб зүйлнүүдые бүтээжэ, оёдолой онол аргануудтай танилсадаг. Ажалдаа хэрэглэхэ арһа, утаһа, зүү, хурабша г.м. абаад ерэхэ хэрэгтэй. Энэ ажал иимэ оноонуудаар сэгнэгдэхэ: арһа гараараа элдэлгэ – 10 оноо хүрэтэр, бэлэн арһа (худалдаанай) асарбал, 0 оноо абахат; оёдол – 5 оноо.

Мүнөө һуралсалай жэлэй туршада эрэ хүнэй үмдэхэ арһан дэгэл (дублёнко), сээжэбшэ (душегрейка, хантааз) оёхо зорилготойбди. Энэ наадамда оёдолой хэрэгсэлнүүдые, элдэһэн арһануудые!, оёжо эхилһэн зүйлнүүдээ абаад ерэхэ.

б) МОДОН ДАРХАН Энэ удаа ажалай нэгэ хэрэгсэл – саһа этэдэг (саһанһаа сэбэрлэдэг) хүрзэ дархалха

 

в) УРАН БАРИМАЛ (пластилин)

Хүндэтэ һурагшад, танай анхаралда тэсэбэри ехэтэ тэмээ урлаха даабари үгтэнэ

 

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн

Этигэлэй Хамбын сургаал

Дэлхэйн гайхал боложо, буддын шажанай гүн шанарта удхые хизааргүй үндэртэ үргэжэ шадаһан 12-дугаар Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигэлов 2008 онһоо хойшо онсо саадын аргаар чойнжин лама Бимба Доржиевтай харилсан, дээдын номнол дамжуулна. Эндээһээ хуулаха http://ehehelen.ru/etigel-hamba-lamyn-surgaal-xxviii-naadam/

Шангууд тухай

1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха.

 

ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ

  • С.Д. Бабуев, Ц.Ц. Бальжинимаева «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи»;
  • «Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг»;
  • https://buryadxelen.com/
  • «Учение Пандито Хамба Ламы Д.Д.Этигэлова», 2016, 2017, 2018; ссылкэ
  • «Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи» 2016;
  • «Буряад үнэн» сонин болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд;
  • Ц. Б. Будаев «Оньһон үгэ оншотой» У-Ү., 1988;
  • И. Мадасон «Буряад арадай оньһон, хошоо үгэнүүд», У-Ү, 1960;
  • Замбалова Татьяна «Табан хушуу мал»;
  • Галдан Ленхобоев «Ашатын һайхан заяан»

http://soyol.ru/culture/books/4356/ PDF/ 3.9 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • Лодон Линховоин «Лодон багшын дэбтэрһээ»

http://soyol.ru/culture/books/4357/ PDF / 3.65 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • Сүлжээндэ ороод, фейсбук холбоондо Хамба лама Дамба Аюшеевэй хуудаһа хараха;
  • http://ehehelen.ru

 

Ямар нэгэн асуудалай гарабал, аймагайнгаа шэрээтэ ламанарта, мүн энэ сахим хаягаар хандажа болохо: exexelen@gmail.com

Я. Ц. Ивахиновагай гар утас: +7 951 636 9069

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ» ГЭҺЭН XХVII НААДАМАЙ ДҮНГҮҮД

«БУРЯАД ХЭЛЭН» гэжэ номинациин долоон үрөөнүүдэй Эрхим бүлэгүүд

  • Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази
  • Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
  • Бэсүүрэй аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг
  • Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм
  • Загарайн аймагай Асагадай интернат-һургуули
  • Захааминай аймагай  Хуртагын  дунда һургуули
  • Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули

 

УРАН ЗОХЁОЛ

I ҺУУРИ Цынгеева Суранзан, Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули

II ҺУУРИ  Дайндаров Барас, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

III ҺУУРИ Аюшеева Эржэна, Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

 

ЭТИГЭЛ ХАМБАДАА ЗАЛЬБАРАЛ, ДОНШУУР МААНИ, САГААН ДАРА ЭХЫН МАГТААЛ

I ҺУУРИ  Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм

II ҺУУРИ  Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

III ҺУУРИ Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули

 

ОРОД ДУУНУУДЫЕ БУРЯАДААРАА ДУУЛАЯ

I ҺУУРИ  Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

III ҺУУРИ Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

 

УРАН ГАРТАН

I ҺУУРИ  Дармаева Лена, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

II ҺУУРИ  Доржиева Дари, Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

III ҺУУРИ Буянтуева Алтана, Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат

 

МОДОН ДАРХАН

I ҺУУРИ  Цыбиков Хангал, Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули

II ҺУУРИ  Цыбиков Бэлик, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм

III ҺУУРИ Тамжитов Номто, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

 

УРАН БАРИМАЛ

I ҺУУРИ  Цыдыпова Катияни, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

II ҺУУРИ Урбанеев Галсан, Зэдын аймагай  Петропавловкын суглуулагдамал бүлэг

III ҺУУРИ Рампилова Адиса, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм

 

ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

I ҺУУРИ  Батуева Юлия, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм

II ҺУУРИ  Ванчикова Аюна, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

III ҺУУРИ Дармаева Лена, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

 

һуури

Һургуули

 Оноо

1 Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг 119,3
2 Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули 113,6
3 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм 111,4
4 Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази 110,6
5 Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули 110,4
6 Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули 109,9
7 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм 101,9
8 Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули 101,3
9 Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат 96,4
10 Хяагтын аймагай суглуулагдамал «Найрамдал»  бүлгэм 92,8
11 Улаан-Сүхэ аймагай Шаргалжанай дунда һургуули 91,2
12 Загарайн аймагай  Асагадай дунда интернат-һургуули 88,3
13 Зэдын аймагай  Петропавловкын суглуулагдамал бүлэг 87,6
14 Зэдын аймагай  Цагаатайн дунда һургуули 84
15 Хурамханай аймагай Барханай дунда һургуули 83,6
16 Улаан-Үдэ хотын суглуулагдамал «Тэрэнги» бүлэг 81,7
17 Улаан-Үдэ хотын «Зандан Жуу» түб 80
18 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Дүхэриг» бүлэг 79,9
19 Зэдын аймагай  Дэрэстэйн дунда һургуули 78,8
20 Зэдын аймагай  Дээдэ-Үшөөтэйн дунда һургуули 77,3
21 Яруунын аймагай Үльдэргын  дунда һургуули 76,8
22 Хяагтын аймагай Алтайн дунда һургуули 76,7
23 Ивалгын аймагай Дээдэ-Ивалгын дунда һургуули 75,1
24 Мухаршэбэрэй аймагай Галтайн дунда һургуули 75
25 Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули 74,7
26 Ивалгын аймагай Оронгын  дунда һургуули 69,8
27 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуулиин 1-дэхи бүлгэм 69,8
28 Баргажанай  аймагай Баянголой дунда һургуули 69,5
29 Ивалгын аймагай Гэльбэрын дунда һургуули 68,1
30 Хяагтын аймагай Хяагтын-Адагай дунда һургуули 65
31 Зэдын аймагай  Боргойн дунда һургуули 60,6
32 Улаан-Үдэ хотын 28-дахи Элүүржэлгын интернат-һургуули 60,5
33 Хяагтын аймагай Ехэ-Нугын дунда һургуули 59,5
34 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 57,5
35 Улаан-Үдэ хотын 18-дахи дунда һургуули 53,8
36 Хяагтын аймагай суглуулагдамал «Баян-Хүдэрэ»  бүлгэм 53
37 Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 52,6
38 Сэлэнгын аймагай  Новоселенгинскын интернат-һургуули 50,9
39 Улаан-Үдэ хотын 14-дэхи гимнази 50,5
40 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Жаргалтай бүлэ» бүлэг 50,3
41 Ивалгын аймагай hужаагай дунда һургуулиин «Одод» бүлгэм 49,1
42 Хэжэнгын аймагай Могсохоной дунда һургуули 48,8
43 Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуулиин 1-дэхи бүлгэм 48,3
44 Зэдын аймагай  Инзагатын дунда һургуули 48
45 Хяагтын аймагай Хяагта хотын 3-дахи дунда һургуули 47
46 Сэлэнгын аймагай  Загастайн дунда һургуули 46,5
47 Ивалгын аймагай hужаагай дунда һургуулиин « Мүшэд» бүлгэм 45,6
48 Улаан-Үдэ хотын 58-дахи дунда һургуули 45,5
49 Хяагтын аймагай Сүбэгтын дунда һургуули 43
50 Улаан-Үдэ хотын 56-дахи физикэ, тоо бодолгын шэглэлтэй һургуули 40,7
51 Улаан-Үдэ хотын 32-дахи дунда һургуули 37,2
52 Ивалгын аймагай Сотниковой дунда һургуули 36,5
53 Улаан-Үдэ хотын 20-дахи дунда һургуули 30
54 Улаан-Үдэ хотын 25-дахи дунда һургуули 29
55 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 1-дэхи дунда һургуули 29
56 Улаан-Үдэ хотын 12-дахи дунда һургуули 28,5
57 Улаан-Үдэ хотын 3-дахи лингвистическэ гимнази 25,5
58 Улаан-Үдэ хотын 52-дахи дунда һургуули 22,5
59 Улаан-Үдэ хотын 23-дахи дунда һургуули 21
60 Улаан-Үдэ хотын 49-дэхи дунда һургуули 20,5
61 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 92-дохи  һургуули 18
62 Улаан-Үдэ хотын 36-дахи дунда һургуули 14
63 Улаан-Үдэ хотын 35-дахи дунда һургуули 12
64 Улаан-Үдэ хотын 31-дэхи дунда һургуули 3

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 1

Ород дуунуудые буряадаараа дуулая

 

  1. «Хуучин он минь баяртай»
    Үг , ая: Д.Жаргалсайхан /МУГЖ/
    Дуучин: Д.Жаргалсайхан /МУГЖ/

    "Хуучин он минь баяртай"Үг , ая: Д.Жаргалсайхан /МУГЖ/Дуучин: Д.Жаргалсайхан /МУГЖ/

    Posted by С. Оюун on Wednesday, November 28, 2018

  2. Энэ видео буриад хэлнэй хуудас дээрэ табижа морин хуур дээрэ яажа тоглохы сургаахын тула

    Posted by Лудуб Очиров on Sunday, December 23, 2018

  3. Песня «С чего начинается Родина»

    Брайван дасанай лама Буриад ФМ радионай хүтэлэгшэ Тумэн Гендунов алдарта Матусовскин " С чего начинается Родина" гэдэг дууунай үгэ оршуулсан. Базаров Балдан гуай аялгада тааруулсани Лудуб Очиров хүгжэмтэй гйсэдхээ.Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?Өөрин үзэглэлэй зурагаасОйр айлда амидардаг Найдвартай сайн андуудаас.Магад Эхэ орон эхи аванаЭжи манда дуулсан дуугаар,Энэнинь хэншэ булиахагүйБиднээс элдэбын шалгалтаар.Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?Ава эжин гэрэй богосоосНайлзуур моды услуулсанБайгал далайн долгионоос.Магад Эхэ орон эхи аванаХаварай сэбсэгэйн эгшигээс, (сэбсэгэй — белая трясогузка)Этигэлтэй эхилсэн харгыгаарХэзээш барагдахагүй сэдьхэлээс.Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?Шүнин сонхын гэрэл соо, Авын сэрэгэй малгайгаасГэнтэ олдосны авдар соо.Магад Эхэ орон эхи авана,Түмэр замын сохилтоосТэрэ залуугаар авсан тангаригыОдоош хадгалнам зүрхэн соо.Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?

    Posted by Дамба Аюшеев on Friday, August 24, 2018

    Брайван дасанай лама, Буряад ФМ радиогай хүтэлэгшэ Тумэн Гендунов алдарта Матусовскин » С чего начинается Родина» гэдэг дууунай үгэ оршуулсан. Базаров Балдан гуай аялгада тааруулсани Лудуб Очиров хүгжэмтэй гүйсэдхээ.

    Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?
    Өөрин үзэглэлэй зурагаас
    Ойр айлда амидардаг
    Найдвартай сайн андуудаас.
    Магад Эхэ орон эхи авана
    Эжи манда дуулсан дуугаар,
    Энэнинь хэншэ булиахагүй
    Биднээс элдэбын шалгалтаар.

    Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?
    Ава эжин гэрэй богосоос
    Найлзуур моды услуулсан
    Байгал далайн долгионоос.
    Магад Эхэ орон эхи авана
    Хаварай сэбсэгэйн эгшигээс, (сэбсэгэй — белая трясогузка)
    Этигэлтэй эхилсэн харгыгаар
    Хэзээш барагдахагүй сэдьхэлээс.

    Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?
    Шүнин сонхын гэрэл соо,
    Авын сэрэгэй малгайгаас
    Гэнтэ олдосны авдар соо.
    Магад Эхэ орон эхи авана,
    Түмэр замын сохилтоос
    Тэрэ залуугаар авсан тангаригы
    Одоош хадгалнам зүрхэн соо.
    Юүнээс эхилнэв Эхэ орон?

 

  1. Песня «Нангин дайн — Священная война»

Слова песни перевели ученики из села Цагаатай Джидинского район. Исполняет Лудуп  Очиров.

 

Нангин Дайн — Священная Война.

Нангин Дайн — Священная Война. Слова песни перевели ученики из села Цагааты, Джидинский район, проверил Бадмажаб Гындынцыренов.Исполняет Л. Очиров.

Posted by Ludub Ochirov on Wednesday, December 5, 2018

НАНГИН ДАЙН

  1. Босооч, манай ард зон,

Босооч, үхэлт байлдаанд,

Фашис хархис хүцэнтэй,

Хараалт ороолодтой.

Дабталга

Ариун шудрага уурнай,

Долгион мэтэ хальна,

Ардай дайн болно

Нангин ехэ дайн!

2. Хоёр янзын туйл мэтэ,

Бүр өс хорсолтой бидэ,

Энхэ тайван түлөө тэмсэнэвдь

Тэднэр эзэрхийлхэ тул.

  1. Харюу цохиолт үхэвдь,

Бүхы дүлтэй үзэлдэнь

Хүцэрхэгчидтэ, дээрмэчидтэ,

Хүнүүсы тамалаачадта.

4.  Хара далитайч эрхэгүй

Эх орон дээгүүр ниисэх,

Үргэн уужин мании дайдыг

Дайсан гэшхэх зүрхлэхгүй!

5.  Үмхи хархис дайсанда

Духандань сум буулгахавдь,

Зоной бохир заваанда

Бүхэ хуурсаг хийхэвдь.

  1. Булта хүцөөрөө очиж ороё

Бүхы зүрхэ, санаагаараа

Хайрт нютагынгаа түлөө,

Манай том Зөвлөлт түлөө.

 

СВЯЩЕННАЯ ВОЙНА

  1. Вставай страна огромная

Вставай на смертный бой

С фашистской силой темную

С проклятою ордой.

Припев:

Пусть ярость благородная

Вскипает как волна

Идет война народная

Священная война.

  1. Как два различных полюса

Во всем враждебны мы

За свет и мир мы боремся

Они — за царство тьмы.

  1. Дадим отпор душителям

Всех пламенных идей.

Насильникам грабителям

Мучителям людей.

  1. Не смеют крылья черные

Над нашей Родиной летать

Поля его просторные

Не смеет враг топтать.

  1. Гнилой фашистской нечисти

Загоним пулю в лоб.

Отребью человечества

Сколотим крепкий гроб.

  1. Пойдем ломить всей силой

Всем сердцем всей душой

За землю нашу милую

За наш Союз большой!

2. Урок морин-хуура, песня «Журавли»

На будущем празднике бурятского языка 15 декабря 2018 года ученики должны обязательно исполнять песни «Журавли», «День Победы» и «В землянке» на бурятском языке. Потому Лудуб Очиров учит будущих школьников — моринхуристов играть эти песни.

 

Үхибүүдэй оршуулһан дуунуудые Лудуб Очиров дуулана.

3. Захааминай аймагай Мэлын дунда һургуулиин һурагшад «Маленькая страна» гэжэ дуу  буряад хэлэн дээрэ оршуулаа

Захааминай аймагай, Мылын дунда сургуулиин сурагшад оршуулаа буряад хэлэн дээр.

Posted by Лудуб Очиров on Sunday, November 25, 2018

  1. «Багахан орон»/ Маленькая страна — слова Игорь Николаев , музыка Игорь Николаев

Бии юм хадын мододой саана
багахан орон
Тэндэ ангууд урин нюдэтэй,
тэндэ дуран дүүрэн
Тэндэ гайхамшаг нуур яларна,
тэндэ уйдхар үгы.
Тэндэ ордон соо тогод шубуун
хүндэ гэрэл үгэдэг.

Багахан орон, багахан орон
Хэн намда хөөрэхэб, хэн хэлэхэб
Хаана юм, хаана юм?
Багахан орон, багахан орон
Тэндэ сэдьхэл саруул ба тодо
Тэндэ ходол хабар.

Энэ орон минии зүүдэн соо,
саруул саг ерэхэл
Далитай тэргэ дээрэ би ниидэн дэгдэхэб.
Намда уулзалгын саг зорюута
бии одото орондо
Тэндэ сайхан хүбүүн хүлеэнэ
алтан морин дээрэ.

Дабталга ….

Адхарна газаа намарай бороо,
Гэртээ суунам гансаараа
Этигэнэб шамдаа, минии абарал

Дабталга…

 

4. Хяагтын аймагай Хоронхойн сургуулиин сурагшад оршуулаа буряад хэлэн дээрэ оршуулаа

В лесу родилась ёлочка! Ой соо түроо хасуури! Хяагтын аймагай Хоронхойн сургуулиин сурагшад оршуулаа.1.В лесу родилась елочка,Ой соо түроо хасуури,В лесу она росла,Ой соо тэрч ургаа,Зимой и летом стройная,Үбэл баа зундаа жэрэгэр,Зеленая была.Ходол ногоон байгаа.2.Метель ей пела песенку:Шуурган тэрээндээ дуу дуулана"Спи, елочка, бай-бай!"«Унтыш, хасуури, баю-бай»!Мороз снежком укутывал:Хүйтэн жавар цасаар хучажа:"Смотри, не замерзай!"«Даараад намда үзэ!»3.Трусишка зайка серенькийАймхай борохон чандаганПод елочкой скакал.Хасуури доро гуйгоо.Порою волк, сердитый волкЗаримдаа чоно,ууртай чоноРысцою пробегал.Хатаржа гүйсэн.4.Чу! Снег по лесу частомуЧу! Цас удхэхэн ой соогоо Под полозом скрипит;Чараг доро хабирна;Лошадка мохноногаяСэгсэгэр хүлтэй моринТоропиться, бежит.Гүйдлээрээ яарана.5.Везет лошадка дровенкиМорихон түлеэ чэрэжэ,А в дровнях старичок, [мужичок]Түлеэн соо үбгэжоол,Срубил он нашу елочкуСабшаа манай хасууриимнайПод самый корешок.Үндэсэн хурэтэр.Теперь она, нарядная,Тиигээд мүнөө иимэ гоёНа праздник к нам пришлаНайрта манда ерээИ много, много радостиОлон, олон баярнууды Детишкам принеслаХүүгэдтэ асараа.

Posted by Лудуб Очиров on Tuesday, November 27, 2018

 

В лесу родилась ёлочка! / Ой соо түрөө хасуури!

1.В лесу родилась елочка,

Ой соо түрөө хасуури,
В лесу она росла,
Ой соо тэрч ургаа,
Зимой и летом стройная,
Үбэл баа зундаа жэрэгэр,
Зеленая была.
Ходол ногоон байгаа.

2.Метель ей пела песенку:
Шуурган тэрээндээ дуу дуулана
«Спи, елочка, бай-бай!»
«Унтыш, хасуури, баю-бай»!
Мороз снежком укутывал:
Хүйтэн жавар цасаар хучажа:
«Смотри, не замерзай!»
«Даараад намда үзэ!»

3.Трусишка зайка серенький
Аймхай борохон чандаган
Под елочкой скакал.
Хасуури доро гуйгөө.
Порою волк, сердитый волк
Заримдаа чоно,ууртай чоно
Рысцою пробегал.
Хатаржа гүйсэн.

4.Чу! Снег по лесу частому
Чу! Цас удхэхэн ой соогоо
Под полозом скрипит;
Чараг доро хабирна;
Лошадка мохноногая
Сэгсэгэр хүлтэй морин
Торопиться, бежит.
Гүйдлээрээ яарана.

5.Везет лошадка дровенки
Морихон түлеэ чэрэжэ,
А в дровнях старичок, [мужичок]
Түлеэн соо үбгэжөөл,
Срубил он нашу елочку
Сабшаа манай хасууриимнай
Под самый корешок.
Үндэсэн хурэтэр.

Теперь она, нарядная,
Тиигээд мүнөө иимэ гоё
На праздник к нам пришла
Найрта манда ерээ
И много, много радости
Олон, олон баярнууды
Детишкам принесла
Хүүгэдтэ асараа.

http://ehehelen.ru/orod-duunuudye-buryaadaaraa-duulaya-ludub-ochirovaj-orshuulganuud/  Ород дуунуудые буряадаараа дуулая. Тумэн Гындуновай оршуулһан дуунуудые Лудуб Очиров дуулана.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«Эхэ хэлэн – манай баялиг» XXVII наадамай положени

БУДДЫН ШАЖАНТАНАЙ ЗАНШАЛТА САНГХА

«ДАШИ ЧОЙНХОРЛИН» ГЭҺЭН БУДДЫН ШАЖАНАЙ ЕХЭ ҺУРГУУЛИ

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»

Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын XXVII наадам

 2018 оной 12 һарын 15

  Эбээн тэдхэгшэ: Худалдаа-наймаанай «ТИТАН» хамжаан

НААДАМАЙ ЗОРИЛГОНУУД

  1. Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлээхэ, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ.
  2. Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг арьбадхаха хүсэл дэмжэжэ, арадаймнай баялиг болохо эхэ хэлээ хүндэлэн үргэлжэлүүлхэ.
  3. Эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха даабаринуудаа үргэдхэхэ, хүүгэдэй зохёохы арга боломжо хурсадхаха.

НААДАМАЙ САГАЙ ХУБААРИ

  1. Наадам Ивалгын дасанда 12 һарын 15-да үглөөнэй 10 сагһаа эхилнэ. Бүридхэл 9.00 сагһаа эхилхэ.
  2. Декабриин 15-да үдэрэй 2 сагһаа Буряад ФМ радиодо эрхим хүдэлмэринүүдэй буулгабари (запись) үнгэрхэ, бүлэгэй хүүгэдһээ, багшанарһаа интервью абалга.

НААДАМАЙ ЭРИЛТЭНҮҮД

  1. Найман хүтэй бүлэгтэ (команда) эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад бүридэн орохо ёһотой. Бүлэгэй бүридэлдэ буряад заншалаар үһэеэ гүрэнхэй 70 хубинь басагад байха зэргэтэй. Бейджигүүдээ бу мартагты!
  2. Наадамда орогшод сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха. Нютаг бүхэниие түлөөлэгшэд өөрын нютаг хэлэн дээрээ хэлэхэ, хөөрэхэ, хэһэн ажалаа хамгаалха.
  3. Бүлэгүүдэй тусхай бэлэдхэлтэй нэгэ-нэгэ гэшүүд «Уран зохёол бэшэгшэд», «Уран гартан», «Уран дархан», «Уран баримал», «Хамба ламын шан абалгын тэмсээн» гэһэн урилдаануудта ороно. Уридшалан шалгагдаха толинуудаа үгтэһэн болзор соонь эльгээгты.

Бүлэгэй бэшэ гэшүүд хамта (3-4 хүн) «Хэлэ хүгжөөлгын» даабаринуудые нэгэ доро 2-2,5 часай туршада хэхэ. Үдэһөө урда бүлэгөөрөө ороод, бүгэдэ нэгэ доро даабаринуудаа дүүргэхэ. Буряад хэлэ хүгжөөхэ тэмсээнүүд: хонин талын «Блиц-урилдаан», «Бэлигүүн толи», «Уран зохёолго», «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй», «Уран үгэтэй, ульгам хэлэтэй». Энэ даабарида жюриин гэшүүдэй табиһан оноонууд бүридхэгдөөд, нэгэ сэгнэлтээр табигдаха (Жэшээнь, «Блиц» 10 оноо, «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» 10 оноо, «Уран үгэтэй, ульгам хэлэтэй» 10 оноо, «Бэлигүүн толидо» 10 оноо. Хамта: 40.0 оноо. «Уран зохёолго» 0-10 оноогоор амяараа сэгнэгдэхэ.

  1. «Ород дуунуудые буряадаараа дуулая» гэһэн урилдаан ехэ танхим соо үнгэрхэ. Уридшалан бэлдэһэн фонограммануудаа абяа найруулагшада дуулахын урда тушааха.
  2. Сүлөө сэдэбээр зохёохы тэмсээндэ бэлдэһэн хүдэлмэринүүдээ уридшалан тушааха, дүнгынь наадамай үедэ соносхогдохо.
  3. Үдын хойно бүлэгүүд (8 хүтэй команда) үрөөнүүдээр таража, «Этигэл Хамбын магтаал», «Доншуур маани», «Сагаан Дара эхын магтаал…» уншаха. Иимэ түхэлөөр үнгэрһэн урилдаанаймнай удаа бүхы оноонууд согсологдожо, һууринууд олгогдохо.

НААДАМАЙ ШАТАНУУД

Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.

I ШАТА

МОРИН ТАЛА

а) Нютаг хэлэнэй толинууд

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая

 

 ХОНИН ТАЛА

а) Блиц-урилдаан

б) Бэлигүүн толи

в) Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!

г) Уран бэлигтэй, ульгам хэлэтэй

 

ҮХЭР ТАЛА:

а) Сүлөө сэдэбээр зуран зохёолго бэшэлгэ

 

ЯМААН ТАЛА

а) Этигэл Хамбадаа зальбарал

б) Доншуур маани

в) Сагаан Дара Эхын магтаал

 

ТЭМЭЭН ТАЛА

 

а) Уран гартан

б) Модон дархан

в) Уран баримал

 

II ШАТА

а) БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

б) ЭТИГЭЛЭЙ ХАМБЫН СУРГААЛНУУД

 

МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ (12 һарын 13 болотор эльгээхэ)

Аймаг __________________________________Һургуули_____________________________

Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ ___________________________________

Холбоо бариха утаһан, e-mail: ___________________________________________________

Гэрэй хаяг:____________________________________________________________

Багшын паспортын дугаар болон хэзээ, ямар байгуулга олгоһон тухай мэдээсэл:
____________________________________________________________________________________________________________________________________________

ИНН ____________________________ СНИЛС:______________________________

 

НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД

I ШАТА

ШАГАЙН МОРИН ТАЛА

Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн.

а) Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи (Толи бэлдэхэ гурим)

Нютаг хэлэнэй толинуудай түрүүшын толи – 6500 үгэтэй «Шаргалжан нютагай буряад-ород хэлэнэй толи» Санкт-Петербург хотодо «Просвещени» хэблэлдэ гараа, 2-дохи толи – «Мөрөөч, Хилгант нютагууды буряад-ород хэлэнэй толи» 8 сарын 26-да Үндэһэнэй Номой санда баяр үнгэржэ, нютагай зондо тараагдаа. Мүнөө хэблэлдэ Харлан, Ноёхон, Баргажанай Улан нютагуудай толинууд тушаагданхай.

Толи хэблэлдэ бэлдэжэ дүүргэһэн бүлэгүүдһээ бэшэ һургуулинуудта урда урилдаанда үгтэһэн даабаринуудаа дабтанабди. Толиингоо удха, бүридхэл нарибшалан харагты – словари оформлять по алфавиту точно по образцу без граф, таблиц, литературных сравнений с указанными курсивами, нумерацией страниц, заглавные слова печатать полужирным шрифтом. Хүдэлмэриин хэмжээн: 4000-5000 үгэһөө үлүү байха зэргэтэй.

Хори буряадуудай шэнжэлһэн хүдэлмэри амяараа хэблэгдэн гараха, тиимэһээ энэ ажалдаа тон наринаар хандагты! Толи бэлдэхэ даабарида хори хэлэтэй бүлэгүүд нютагайнгаа зоной обог, нэрэ, ара нэрэнүүдэй, нютагайнгаа газар уһанай буряад нэрэнүүдэй удха тайлбарилха гэһэн байгаа. Энэ ажалдаа урданай угай бэшэгүүдые хэрэглэжэ, буряад, эвенк, түгэд нэрэнүүдэй удха тайлбарилагты. Урда наадамда эльгээһэн хүдэлмэринүүдтээ материал нэмэжэ эльгээгты.

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая

2013 ондо Дагестанда Расул Гамзатовай ««Журавли» в переводе на языки народов России и мира» гэһэн ном хэблэгдээ. Шуһата дайнай талмайһаа бусаагүй эрэлхэг сэрэгшэдтэ дурасхаалай хүшөө болоһон энэ дууе дэлхэйн арадууд өөрын хэлэн дээрэ оршуулаа. Англи, армян, башкир, иврит, чечен, чуваш, осетин, татар, туркмен, түүрэг, хальмаг болон бусад хэлээр номой 28 хуудаһан дээрэ «Журавли» дуунай оршуулга үгтэһэн байна.

Хүндэтэ һурагшад, 25-дахи наадамда бидэшье буряад хэлэнэйнгээ бүхы аянга үгүүлбэринүүд дээрэ энэ гайхамшаг удхатай дуу, мүн «Илалтын үдэр» хоёрые гүйсэдхөөбди. Мүн өөһэдөө дуу шэлэжэ оршуулһан байнат. Ажалытнай хинан шалгагшад дуу оршуулгада хэдэн алдуу олоод, эдэ ажаглалтануудые оруулна:

а) зохёолой удха хазагайруулхагүй; б) үгэ болон мэдүүлэлнүүдые оршуулхадаа, шүлэгэйнь сохисо алдахагүй; в) хэмһээ үлүү үгэ, шэнэ бодол нэмэхэгүй (подстрочно оршуулга хэжэ һурнанабди); г) нютаг хэлэнэй үгүүлбэри тодоор гаргаха; д) уран зохёол бэшэдэг, шэнжэлдэг мэргэжэлтэдһээ туһа абахагүй. е) үхибүүд өөһэдөө багшатаяа оршуулха

27 дохи наадамда эдэ эрилтэнүүдтэ хүрэһэн «Землянка» (ссылкэ харагты) Тумэн Гындуновай оршуулгатай Лудуб Очировай гүйсэдхэһэн дуу дуулаха даабари танда үгтэнэ. (1-10 оноогоор сэгнэгдэхэ).

Нэгэ мэдээжэ ород дуу (мүнөө дээрэ гансахан ород хэлэнһээ оршуулнабди) эдэ эрилтэнүүдэй ёһоор оршуулаад, декабриин 12 болотор badma-yrta@mail.ru хаягаар (Бадмажаб Гындынцыреновтэ, 8 9140583911) эльгээхэ, оршуулгын эрилтэнүүдтэ хүрэһэн дуунууд наадам дээрэ гүйсэдхэгдэхэ.

Урда нааданда оршуулһан дуунууд сооһоотнай эрхим оршуулгатай дуунуудые Лудуб Очиров гүйсэдхэбэ, энэ оршуулгаарнь үхибүүдтэеэ сээжэлдэжэ болоно. http://ehehelen.ru/orod-duunuudye-buryaadaaraa-duulaya-ludub-ochirovaj-orshuulganuud/

 

ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА

Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи тэмсээн.

а) Блиц-урилдаан: «Буддын шажанай үгэнүүд, ойлгосонууд». http://ehehelen.ru/blits-urildaan-xxvii-naadam/

Эндэ үгтэһэн ойлгосонууд харюунуудтаяа үгтэнэ, тайлбаринуудынь нютаг үгөөр тодорхойлхо

б) «Бэлигүүн толи»

  1. Хоер ёслолой абаха орхихо тухай хэлсэн бэлигүүн толи гэсэн үйлэ Бэлигүүн толи
  2. Asuudalnuud-toli 27

Э-Х. Галшиевай зохёолһоо үгтэһэн һургаалнуудай удхатай гүнзэгыгөөр танилсагты. Һургаал болоһон шүлэгүүдэй удха өөрын үгөөр тайлбарилха даабари. (Нэгэ билет соо 2 асуудал үгтэхэ).

в) «Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй». Үгүүлэл соо оруулагдаһан ород үгэнүүдые буряадшалан заһаад, үргэлжэлэл сээжээр зохёогты, удхыень уранаар хөөрэгты.

Жэшээ: Хоёр мянга десятом году (арбан ондо) би братишкатай (дүү хүбүүтэй) болооб. Олон жэлдэ одхон ябаһан, нилээд избалованна (эрхэ) байһанби. Мамаяа (эжыгээ), братишкаяа (дүү хүбүүгээ) асархаяа папатаяа (абатаяа) больница ошолдобоб. Гэртээ асараад, хүбүүгээ орон дээрэнь табяад, нос (хамар), брови (нидхэ), губы (уралынь) энээндэ, тэрээндэ адли гэлдэбэ, хөөршөөбэ, хүхибэ. Би ехэ гайхажа: «Энэтнай у нас (манайда) теперь (мүнөө) будет жить (байдаг болохо) юм гү?» – гэжэ һурабаб….

г) «Уран бэлигтэй, ульгам хэлэтэй». 4-4 мүртэй шүлэг зохёолго.

Үгтэһэн эхин үгэнүүдтэнь тааруулан, 4-4 шүлэглэмэл мүрнүүдые бэшэхэ.

1) Сарюун…. … ………

Согтой……… …………

Дорюун..…… …………

Дуутай……… …..…….

 

2)………….. ………… дээжэ

………… ………..аяга сай

……….. ………. дуратай

……… ……… ундан юм.

 

Шүлэгэй түхэл алдангүй (аллитераци, ритм, рифмэ), үгтэһэн үгэнүүдтэ тааруулан 4-4 мүртэй 2 шүлэг зохёогты, уранаар уншажа үгэгты. Жэшээнь,

1) Сарюун наратай үглөөгүүр,

Согтой хүүгэд сугларба.

Дорюун наада дэлгэжэ,

Дуутай зугаатай хүхинэ.

2) Хүндын эдеэнэй дээжэ

Һүтэй ногоон аяга сай.

Минии, шинии дуратай

Юунһээш үнэтэй ундан юм.

 

ШАГАЙН ҮХЭР ТАЛА

«Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн.

а) «Сүлөө сэдэбээр зохёолго» гэһэн сэдэбээр (хоёр А4 хуудаһан дээрэ 12 шрифтээр) зохёохы хүдэлмэри нютаг хэлэн дээрээ бэлдээд ерэхэ. Өөрын дураар хүдэлмэриин түхэл ( үгүүлэл, эссе, найруулга, зураглал, онтохо, хөөрөөн…) шэлэжэ абаха. Уран зохеолой шэнжэтэй  эрхим зохёолгонуудтнай ФМ радиогой долгёор нютагай үдэрнүүдтэ дамжуулагдаха, «Буряад үнэн» сониндо хэблэгдэхэ, удаань нютаг нютагай суглуулбари болгон, амяараа «Хүүгэд бэшэнэ» гэһэн гаршаг доро хэблэгдэхэ түсэбтэй.

Танай хүдэлмэридэ хэр олон нютаг үгэнүүдые зүбөөр, зохёолгынгоо удхада тааруулжа оруулһантнай тоологдожо, сэгнэлтын гол хүтэлбэри болохо. Энэ гэрэй хүдэлмэри сахим хаягаар декабриин 12 болотор эльгээгты: ehehelen@gmail.ru

ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА

Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, удаадахи мүрысөө дурадханабди.

БУЯН ХЭШЭГ УРЯАЛАЯ!

а) «Этигэл Хамбадаа зальбарал». Уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан. Командын гэшүүд жээрэбэй ёһоор тудаһан Зальбаралай бадагуудые уншаха http://ehehelen.ru/etigel-hambyn-zalbaral гэһэн сайтын номой һан соо Этигэлэй хамба ламын бүтээл татажа абаха.

б) «Доншуур маани». Сээжээр гүйсэдхэхэ http://ehehelen.ru/donshuur-maani гэһэн хаягаар үгэнь үгтэбэ. Заатагүй нэгэ бадаг бүлэгэй гол дуушан гансаараа гүйсэдхэхэ, удаань бэшэниинь тодон абаад, саашань суг үргэлжэлүүлхэ жэшээтэй.

в) «Сагаан Дара Эхын магтаал». Сээжээр гүйсэдхэхэ: http://ehehelen.ru/sagaan-darhin-sedhel-mete-hurdyn-magtaal-xiii-naadam

ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА

Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.

а) Уран гартан

Хүндэтэ басагад, гэртээ хониной арһа элдэхэ даабари үгтэнэ. Арһа элдэлгэ тухай Ивалгын дасан тусхай кино буулгажа, наадамай сайт дээрэ табинхай, тэрэниие анхарагты: http://ehehelen.ru/honinoj-arha-eldelge/

АРҺА ЭЛДЭЛГЭ ТУХАЙ

Арһа элэлгэ 5 хубиһаа бүридэнэ:

1 – дэбтээлгэ

2 – арһанай хүрьһэ халимнаха (арһанда үлэһэн мяха, тоһо өөхэнһөөнь һалгаха)

3 – угаалга

4 – пикель (арһанай структура-байгуулга хубилалга)

5 – арһа будалгын бодос (арһа нэбтэрүүлхэ, будаг, үнгэ шэнгээхэ)

6 – тоһодолго (арһа зөөлэрүүлгэ, һунаха агшаха аргатай болгохо)

1) Дэбтээлгэ

Хониной арһанай үлүү нооһыень хайшалаад, шоройһоонь сэбэрлэхэ.

– арһаяа хүйтэн уһанда шиихаад, һая үбшэһэндэл болоторнь 12 часай туршада уһан соого байлгаха. Арһанай һая абтаһан байбал, энэ үйлэ 2 дахин түргөөр үнгэрхэ.

2) Арһанай хүрьһэ хюһалга (мездрение)

Дэбтээһэн арһаяа уһан сооһоонь гаргаад, тааруу газарта тараан дэлгэхэ. Хюһуу-раар арһанай хүрьһэ ехэ нягтаар сэбэрлэхэ. Хэрбэеэ дутуу хюһагдаа һаа, арһанай эхүүн үнэр һалахагүй.

3) Угаалга

Арһаа угаахын урда бүлеэхэн уһан соогоо хэдэн удаа сэбэр уһанда зайлажа, угаалганда бэлдэхэ. Бүлеэн уһа руугаа сэбэрлэлгын зүйл-порошок нэмээд, 10-15 минута соо байлгахада болохо.

4) Пикель

– 50-70 литр хүйтэн уһан

– 30 мг 70% уксусна кислота 1 литр уһанда

– 1 литр уһанда 30 гр дабһа хэхэ

Энэ хадаа арһанай байгуулга хубилгаха пикельнэ бодос болоно. Арһаяа энээн соогоо шиихаад, 8-10 часай туршада худхажа,эрьюулжэ байжа баринабди. Пикельнэ бодостой уһанһаа арһаяа гаргаад, уһыень һабируулха, удаань уһаар зайлаха.

5) Арһа будалга

Хэрэглэгдэхэ:

– 50-60 литр уһан (40-45 градусһаа дээшэ байхагүй)

– 1литр уһанда 7 грамм хромбит нэмэхэ (хромбит +79149871453 утаһаар захижа болохо)

– 1 литр уһанда 30 грамм дабһа хэхэ.

Эдэ зүйлнүүдые холин, арһа будалгын бодос бэлдэнэбди. Энээн соогоо арһаяа шииханабди. Арһанда үнгэ оруулалгын гол үйлын шанартай үнгэрхын тула түрүүшын 3-4 час соо арһаяа үргэлжэ эрьюулжэ, худхажа байха шухала.

Арһа будалга 8-10 часай туршада үнгэрдэг. Уһанайнь дулаан 40 градус байха ёһотой. Дулаасуулгын хэрэгсэл (пушка) табяад, 5-7 час соо орхиходо болохо. Удаань арһаяа гаргаад, уһаар зайлаха, сэбэрлэхэ хэрэгтэй.

6) Тоһодолго — Арһанда түрхихэ эдеэ бэлдэлгэ

Иимэ зүйлнүүд хэрэгтэй болохо:

  1. 40 грамм АИ – 12 түхэлэй тоһон
  2. Привацела – 30 грамм
  3. Скипидар – 50 мг.

Эдэ бүхы бодосууд дээрэ 1 литр бусалжа байһан уһа нэмэхэдэтнай, һүндэл сайбар үнгэтэй зүйл болохо.

– Хабтагайда һунаан татажа хатааһан (70-80% хатаһан) арһандаа бэлдэгдэһэн бодосоо биирээр түрхигты.

– Арһанайнгаа хатажа эхилхэдэ, хабтагайһаань абаад, гараараа эмиржэ, мушхажа элдэн зөөлэрүүлхэ. Удаань дахин энэ бодосоо арһандаа түрхёод, хабтагар модондоо һунаан хатааха. Түрүүшынхидээл адляар арһанайнгаа хатахада, гараараа нидхэржэ, мушхажа байжа элдэхэ. Бүлеэхэн уһанда зөөлэрүүлгын зүйл нэмээд, арһаяа зайлаха.

Хэрбэеэ асуудалнууд гарабал, +7 914 987 1453 (Василий) утаһаар хонходооройгты.

 

Арһаар юумэ бүтээхэ гээшэ урматай ажал. Гэртээ элдэһэн арһаараа басагаднай элдэб зүйлнүүдые бүтээжэ, оёдолой онол аргануудтай танилсадаг. Ажалдаа хэрэглэхэ арһа, утаһа, зүү, хурабша г.м. абаад ерэхэ хэрэгтэй. Энэ ажал иимэ оноонуудаар сэгнэгдэхэ: арһа гараараа элдэлгэ – 10 оноо хүрэтэр, бэлэн арһа (худалдаанай) асарбал, 0 оноо абахат; оёдол – 5 оноо.

Мүнөө һуралсалай жэлэй туршада эрэ хүнэй үмдэхэ арһан дэгэл (дублёнко), сээжэбшэ (душегрейка, хантааз) оёхо зорилготойбди. Энэ наадамда оёдолой хэрэгсэлнүүдые, элдэһэн арһануудые!, оёжо эхилһэн зүйлнүүдээ абаад ерэхэ.

 

б) МОДОН ДАРХАН Энэ удаа ажалай нэгэ хэрэгсэл – 9 шүдэтэй тармуур бэлдээд ерэхэ (эшэгүй болохо) ссылкэ

в) УРАН БАРИМАЛ (пластилин)

Хүндэтэ һурагшад, таанарта энэ нааданда Диваажанай Гальбингаа шубуу хээд ерэхэ гэһэн даабари үгтэнэ.
6-8 см хэмжүүртэй 2 баримал

 

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн

Этигэлэй Хамбын сургаал  http://ehehelen.ru/etigelej-hambyn-surgaal-xxvii-naadam/

Дэлхэйн гайхал боложо, буддын шажанай гүн шанарта удхые хизааргүй үндэртэ үргэжэ шадаһан 12-дугаар Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигэлов 2008 онһоо хойшо онсо саадын аргаар чойнжин лама Бимба Доржиевтай харилсан, дээдын номнол дамжуулна.

Шангууд тухай

1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха.

 

ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ

  • С.Д. Бабуев, Ц.Ц. Бальжинимаева «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи»;
  • «Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг»;
  • https://buryadxelen.com/
  • «Учение Пандито Хамба Ламы Д.Д.Этигэлова», 2016, 2017, 2018; ссылкэ
  • «Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи» 2016;
  • «Буряад үнэн» сонин болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд;
  • Ц. Б. Будаев «Оньһон үгэ оншотой» У-Ү., 1988;
  • И. Мадасон «Буряад арадай оньһон, хошоо үгэнүүд», У-Ү, 1960;
  • Замбалова Татьяна «Табан хушуу мал»;
  • Галдан Ленхобоев «Ашатын һайхан заяан»

http://soyol.ru/culture/books/4356/ PDF/ 3.9 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • Лодон Линховоин «Лодон багшын дэбтэрһээ»

http://soyol.ru/culture/books/4357/ PDF / 3.65 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • Сүлжээндэ ороод, фейсбук холбоондо Хамба лама Дамба Аюшеевэй хуудаһа хараха;
  • http://ehehelen.ru

Ямар нэгэн асуудалай гарабал, аймагайнгаа шэрээтэ ламанарта, мүн энэ сахим хаягаар хандажа болохо: exexelen@gmail.com

Я. Ц. Ивахиновагай гар утас: +7 951 636 9069

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


Манай һонинууд тухай бэшэгүүдые абажа байгты!