БУДДЫН ШАЖАНТАНАЙ ЗАНШАЛТА САНГХА
«ДАШИ ЧОЙНХОРЛИН» БУДДЫН ШАЖАНАЙ ЕХЭ СУРГУУЛИ
«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»
Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын буряад хэлэнэй 69-дэхи найр
2026 оной апрелиин 10
Эбээн тэдхэгшэ: БУРЯАД УЛАСАЙ СОЁЛОЙ ЯАМАН
НААДАМАЙ ЗОРИЛГОНУУД
– Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлээхэ, эхэ хэлээ хүндэлхэ, эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ
– Наадамай гол зорилго – аман хэлэ хүгжөөхэ, нютаг хэлэнэй үгүүлбэриин аялга һайн ойлгохо, хэлэхэ дадалтай болгохо.
– Түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг үзэхэ хүсэлынь урмашуулан дэмжэхэ, хүүгэдэй урлаха, зохёохо арга боломжо хурсадхаха.
НААДАМАЙ САГАЙ ХУБААРИ
«Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн hургуулинууд хоорондын наадам Ивалгын дасанда 2026 оной апрелиин 10-да үглөөнэй 10 сагта эхилхэ.
УРИЛДААНАЙ ЯНЗАНУУД:
- Бэлигүүн толи
- а) Монгол хэлэ шудалая
б) Тест «Буддын шажанай нэрэ томьёо, нангин шүтөөн газарнууд, мэдээжэ санаартан»
в) Орос гүрэн дотор соносхогдоһон Арадуудай эб нэгэдэлэй жэлдэ зорюулһан зохёохы хүдэлмэри
- Доншуур маани
- Арһан урлал
- Һэеы урлал
- Модон дархан
- Уран баримал
НААДАМАЙ ЭРИЛТЭНҮҮД
– Мэдүүлгэ, Согласие дансануудаа апрелиин 5 болотор exexelen@mail.ru гэһэн сахим хаягаар эльгээхэ.
– Тестдэ орохо һурагша өөрын али сургуулиин ноутбук абаад ерэхэ. Сайт дээрэ регистраци хээд ерэхэ шухала. Анхарагты: пароль, логиноо бу мартагты!
– Шата бүхэндэ бүлэгүүдһээ 1-1 хүн орохо. «Этигэл Хамбын зальбарал» бүлэгөөрөө сээжээр уншана.
– Басагад буряад заншалаар үһэеэ гүрөөд ерэхэ.
– Соносохо хүдэлмэринүүд радиодамжуулгын эрилтэдэ хүрэхэ ёһотой. Аудиофайл бэшэхэдээ хоолойгоо сэбэрээр шэнгээгты. Диктофондо үлүү абяа, шууяа, түерөө оруулхагүй (холодильник, телевизор, радио, телефон болюулха). Түлижэ байһан галай хүүеэнһээ холо ошохо шухала.
– Анхарагты, аудиофайлаа нэрлэхээ бу мартагты (һургуули, номинаци, һурагшын нэрэ). Аудиофайлаа диктофон дээрэ бэшэхэдээ, даабари уншахынгаа урда һурагша нэн түрүүн өөрынгөө нэрэ, нютаг, бүлэг – һургуули, ангияа хэлэхэ.
НААДАМАЙ ШАТАНУУД
Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.
Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.
II ШАТА
МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ
04 һарын 05 болотор exexelen@mail.ru хаягаар эльгээхэ.
Аймаг ________________________Һургуули___________________________
Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ ______________________
Холбоо бариха утаһан, e – mail: ____________________________________
Бүлэгтэ орохо үхибүүдэй обог, нэрэ, анги:
НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД
I ШАТА
ШАГАЙН МОРИН ТАЛА
Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын урилдаан.
БЭЛИГҮҮН ТОЛИ (10 оноо)
Хоер ёсной абаха орхихо тухай хэлсэнэй бэлигүн толиноос оюун
сургахын үедэ маша үйлдэснэй хоертинь..
Хоёр ёслолой абаха орхихо тухай хэлсэн бэлигүүн толи гэсэн үйлэ. Э-Х. Галшиевай «Бэлигүүн толи» һүүлшын хэблэл. http://ehehelen. ru/wp – content/uploads/2019/01/Beliguun – toli – poslednaya – versiya. pdf. Хүндэтэ һурагшад, «Бэлигүүн толиин» бүхы хубинуудтай танилсаад, энэ үнэтэ зохёолойнгоо удха хэр зүбөөр тайлбарилха аргатай боложо байһанаа баталан харуулхые оролдогты. Мүнөө урда наадамуудта шэнжэлээгүй сургаалнуудаа абаха шухала.
Даабари: 116-173 нюурта үгтэһэн 271-408 сургаалнуудһаа гурбыень шэлэн абажа, мем (уряа, зарлал зураг) болгогты, тэрэ ажалаа хамгаалагты. Танай зорилго хадаа сургаал соохи үйлэ ушарай һубарил зураглан харуулха бэшэ, һургаалай юрэнхы удха өөһэдөө ойлгожо мем зураха, тэрэнээ хөөрэжэ шадаха.
P.S. «Плакат» гэжэ үгэ оршуулхада уряа, зарлал болохоор зурагууд гээд толи соо үгтэдэг. Һүүлэй үедэ интернет соо плакадай зорилгодо дүтэрхы «мем» гээд нэрлэгдэһэн урлалай зүйл хэрэглэгдэдэг болонхой. «Мем» гэжэ урлалай янза тухай бэшэхэдээ, зураг, фотозураг, видео, үгэ, мэдүүлэл, элдэб тэмдэг, үнгэ, смайлик хэрэглэн, ямар нэгэ ойлгосо олондо мэдүүлхэ, ойлгуулха, тарааха арга гэнэ. Сургаалай удха зүбөөр гаргаха гэжэ оролдогты, нютагайнгаа ламанартай зүбшэн хөөрэлдэгты.
ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА
Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи тэмсээн.
«БАЯН ХЭЛЭТЭЙ АРАД – ЕРЭЭДҮЙТЭЙ»
Монгол хэлэ шудалая!
ХҮНЭЙ БЭЕЫН ХУБИНУУД. Урда наадамуудта танилсаһан үгэнүүдээ дабтан шалгая. Дасгалнуудые сээжээр дүүргэжэ, мэдэсэеэ бэхижүүлэгты.
2) БУЯН, НҮГЭЛ ТУХАЙ ОЙЛГОСО. Буян, нүгэл гэжэ юун бэ? Энэ сэдэбээр үгтэһэн материал харагты, танилсагты.
– Үгэнүүдэй удха монголһоо буряад, ород хэлэндэ оршуулан, өөһэдын толихонуудые бэлдээд асарагты.
Жэшээнь,
| Монгол | Буряад | Ород |
| Нүгэл | нүгэл | грех |
| Сэтгэл | сэдьхэл | душа |
| Бичих | бэшэхэ | писать….. гэхэшэлэн |
Үгэ, хэлээр үйлэдэхэ дүрбэн муу үйлэ,
Бэеэрээ үйлэдэдэг 3 һайн, муу үйлэ,
Ямар үйлэ нүгэл, ямар үйлэ буян буян гэдэг бэ, тодорхойлон хэлэжэ шадаха бологты.
Буряад, монгол үгэнүүдэй удха элирүүлхэдээ «Монгол-орос толи», «Орос-монгол толь», «Буряад-ород толи», нютаг үгэнүүдэй толи хэрэгтэй болохо.
б) Бүлэгэй нэгэ гэшүүн сайт дээрэ регистраци хэхэ, удаань маанадай дурадхаһан тест энэ урилдаанда ороод, дүүргэхэ аргатай. Сайт https://xesheel.exexelen.ru/ Как проверять вопросы: дээрэ үгтэһэн тестнүүдээр бэеэ һорихо, мэдэсээ бэхижүүлхэ аргатай. Регистрация и запись на курс: https://disk. yandex. ru/i/qnlziaYi
Танай анхаралда «Буддын шажанай нэрэ томьёо, нангин шүтөөн газарнууд, мэдээжэ санаартан» гэһэн cэдэбүүдээр асуудалнууд болон үгэнүүдые дурадханабди. «Орос-буряад толи», «Ород-монгол толь» соо үгтэһэн үгэнүүдые наринаар харагты, хадуугты
1-20 асуудалнуудта буряадаар, 21-65 асуудалнуудта ородоор харюунай вариантнууд үгтэхэ:
1) Будда Багшын 3 сургаал табихада, Номын Хүрдэ эрьюулһэнэй хэшэгынь хүртэнэ. Дүрбэн үнэн тухай түрүүшынгээ номнол-сургаал хаана табяаб?
2) Будда Багшын 3 сургаал табихада, Номын Хүрдэ эрьюулһэнэй хэшэгынь хүртэнэ. Хогоосон шанар тухай хоёрдохи сургаалаа хаана табяаб?
3) Будда Багша 3-дахи сургаалаа хаана табяаб?
4) Хяагтын «Балдан Брэйбун» дасан хэды онуудаар Буддын шажантанай түб байгааб?
5) Сэлэнгын Тамчын дасан Буддын шажанай 2-дохи түб байһан. Хэды онуудаар?
6) Буддын шажанай 3-дахи түб гээд Ивалгын дасан түүхэдэ ороно. Хэды онһоо түб болооб?
7) Изагуурай 3 этигэл (Ригсуун Гомбын) 3 бурхад – Манзшури, Арьяа Баала.. .. 3-дахи бурха нэрлэгты…
8) Буддын шажанай гайхамшагта 5 шүтөөнүүдые хүсэлдүүлэн нэмэгты: Зандан Жуу бурхан (Эгэтын дасан), Зүүн Зүгэй анагааха ухаанай атлас (М. Хангаловай нэрэмжэтэ түүхын музей), Этигэлэй Хамбын Эрдэнитэ Мүнхэ Бэе (Ивалгын дасан), Будда Шакьямуниин шарилтай алтан субарга (Анаагай дасан).
9) Буддын шажанай ёһоор юртэмсын амитан үйлэдэһэн нүгэл, буянайнгаа ашаар зургаан түбида хубааран түрэдэг. (Эхэ зургаан зүйл хамаг амитан). Хэлэн, бэе, сэдьхэлээрээ буян хэбэл, һайн заяанда түрэхэ хуби тудадаг. Һайн заяанай түбинүүдые нэрлэгты.
10) Сансар юртэмсын 3 һайн (тэнгэринэр, асаринар, хүнүүд), гурбан муу заяанай (адагуусан, бирэд, тама) түбинүүд. Бурханай номдо муу заяанда унагаадаг гурбан хоро – уур, мунхаг, ташаяангые амитадаар зураглан харуулдаг. Тодорхойлогты.
11) Хүнэй түрэлдэ түрөөд, бага наһанһаа нүгэлтэ үйлэ: худал, хоб үгэ хэлэхэ, амитаниие зобоохо, хорото сэдьхэл һанаалха г.м. хэһэн хүн нүгэл үйлэдэнэ гэнэ. Буян олохо арга хэхэ гэбэл, юу хэхэб?
12) 1977 ондо 1-дугаар Хамба лама Дамба Даржаа Заяевай тагаалал болоһоной удаа Тамчын дасанай Хамбанар Монлам Ченбо хурал дүүргээд, Сагаа һарын 18-да Сагаан Дара Эхэдэ зорюулһан хурал хаана, ямар һууринда хурадаг заншалтай болооб?
13) Энэ Сагаан Дара Эхын дасанда 1893 ондо эгээ түрүүшын хурал 11-дугаар Бандида Хамба Лама Чойнзон Иролтуевай хүтэлбэри доро үнгэрһэн түүхэтэй юм. Ямар дасанда, нэрлэгты.
14) Буряадуудай амидардаг хизаар дайдын эгээ баруун зүгтэ оршодог Санагын дасаниие Диваажанай орон гээд түрүүшын Хамба Дамба Даржаа Заяев тодолһон юм, харин зүүн зүгтэхи Ганданай Орон гээд хаанахи, ямар дасаниие нэрлэдэг бэ?
15) Дэлхэйдэ мэдээжэ Буддын шажанай нангин шүтөөн Зандан Жуу бурхан хаана, ямар дасанда тахигданаб?
16) Дархан урлал бүтээгшэдтэ, оюутадта, уран зохёолшодто, бэлигтэндэ туһа үзүүлдэг, дали жэгүүр үршөөдэг шэдитэй бурхан…
17) Ород гүрэн соо эгээ ехэ хэмжүүртэй Буддын шажанай субарга манай Буряадта бии юм. Нэрлэгты.
18) Росси гүрэнэй II-дугаар Екатерина хатан Бандида Хамба Ламанарай институт байгуулха тухай зарлиг хэды ондо гаргаһан бэ?
19) 108 ботиһоо бүридэһэн Буддын номнол – “Ганжуур” шүтээнтэй Шаргалжанай дуганай сахюусан нэрлэгты.
20) Базарсада Бурханай Ордон хаана, ямар нютагта бодхоогдоһон бэ?
- 21. Ерөөл
- 22. Хүж
- 23. Өргөл
- 24. Мэргэ төлөг
- 25. Нүгэл үйлдэх
- Сайн үйлс хийх
- Хишигийн сав (даллагын уут)
- Хийд тойрч гороолох
- Ариутгал (ариусгал), ариулах
- Сансарын хүрд
- Ид шид
- Хүрд
- Сургаал, номлол
- Магтаал
- Тарни
- Мацаг барих
- Зул
- Залбирал
- Дацаны гол тогоо (жаган тиб.)
- Даяан хийх
- Зурхай
- Бардо (завсрын оршихуй)
- Сүсэгтэн
- Чухал ач холбогдолтой
- Эрхи
- Ургамлын гаралтай эм
- Итгэл, сүсэг бишрэл
- Өргөл, хандив
- Шашны сударын модон шогол
51.Тарни, хураангуй судар
- Шашны номын торгон баринтаг (жанша тиб)
- Гуу сахиус, зангиа
- Дацаны (хиидын) орой нь алттмал ганжиртай
- Сахилтаны (санваартаны) намтар
- Нигүүлсэх (өрөвдөх) сэтгэл, энэрэл
- Сэтгэлийн хор, мунхрах (сэтгэлийн харанхуйрал)
- Нүгэл
- Тангараг
- Бясалгал
- Зургаан төрлийн амьд биет
- Үнэт эдлэл
- Ерөөл (адис) авах
- Сайн үйлс
- Хандивын хувь нэмэр оруулах
в) Орос гүрэн дотор соносхогдоһон Арадуудай эб нэгэдэлэй жэлдэ зорюулһан зохёохы хүдэлмэри. Зохёохы хүдэлмэри иимэ жанрнуудаар бэшэхэдэ болохо: эссе, найруулга, үгүүлэл, очерк, интервью….
Сэдэбүүд:
а) Манай тосхон – олон яһатанай үлгы нютаг.
б) Манай үеын баатар хүбүүд.
в) Найза нүхэр тухайгаа хөөрэхэм….
г) Эхэ ором, энэ дайдам — минии, шинии, бидэ олоной…
Эрилтэнүүд:
– зохёолготнай 1-2 А-4 хуудаһанһаа үлүү ута байхагүй;
– уншалгатнай тодо, уран, ходорхой, нютаг хэлэн дээрэ байха ёһотой;
– удхаараа һонин, найруулгаараа уран байха;
– түрүүн өөһэдынгөө нэрэ, нютаг, бүлэг – һургуули, ангияа хэлэхэ.
Уран уншалгаяа аудио файл болгожо уншаха;
– уншалгынгаа ворд вариантын скриншот хэхэ;
– аудио, скриншот хоёроо exexelen@mail.ru апрелиин 7 болотор ябуулха.
ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА
Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа орохо урилдаан.
Оёдолшо басагад арһан урлал, һэеы урлал гэһэн хоёр шэглэлээр хүдэлхэ. Хэһэн оёдол тухайгаа 2 мин соо хөөрэхэ. Хөөрэһэнтнай 0 – 2 оноогоор, гол ажалтнай 0 – 8 оноогоор сэгнэгдэхэ. Дүн гаргалгада 0 – 10 ниитэлһэн оноо табигдаха.
а) Арһан оёдол
– Түрүүшынхиеэ ерэhэн ухибууд 6-8 наhатай болотор үмдэөөор бээлэй арhаар оеод, тэрээнээ бүдөөр гадарлаад асарха,
– урда нааданда оролсоhон басагад арhаар оеhон буhэнүүдээ будөөр ара хажууень бурижэ дүүргээд асарха,
– нааданда ерэһэн бүхы басагад 5-7 -ой ухибуундэ тааруу сээжэбшын хэб бэлдээд ерэхэ.
- Эсхэхэ – кроить
- Хэмжүүр – мерка
- Оёхо – шить
- Оёдол – шитьё
- Оёдолшон – швея
- Хүбөөлхэ – оторачивать, окаймлять
- Хүшэхэ – стегать, простегивать
- Зүйхэ – сшивать
- Гадарлаха – покрывать материей
- Хушаха – покрывать материей
- Шэрэхэ – стегать простегивать
- Хуниха – делать сборки
- Хэб – выкройка
- Хирхаг, хүбөө – кайма
- Залаа – кисточки из красных ниток, украшение островерхих шапок
– Хониной элдэһэн арһаар, али хэрэгһээ гараһан арһан дэгэлээр (дубленко, хүнжэл, хүүртиг…) оёнобди. Оёдолдо хэрэгтэй юумээ абаад ерэхэ: канцелярска хутага, хурса хайша, шугам, хурабша, карандаш гү, али ручка, арһа оёдог тусхай зүү. Анхарагты: тэбэнэ бэшэ, №10 ниидхэ.
– 2 минутын туршада яагаад оёхо (оёһон) тухайгаа хөөрөө, зугаа хэхэт. Арһан хубсаһан бэедэ һайн нүлөөтэй эдлэл юм. Юунэй арһа, оёдолой ямар зүү хэрэглэнэбта, яагаад хэб бэлдээбта, юу оёжо дүүргээбта г.м. тухай хэһэн хөөрөөндэ – 2 оноо, даабари-ажалтнай 8 оноо хүрэтэр сэгнэгдэхэ.
б) Һэеы урлал Даабари табигдаха
– 50х50 хэмжүүртэй сэбэрхэн һэеы шэрэжэ оёхо ажалда бэлдээд асарха (сэбэрлэгдээгүй һэеыдэ оноо дарагдаха);
– һэеы шэрэхэ зүү, утаһатай ерэхэ;
– һэеы шэрэмэл 21х21 хэмжүүрэй табюур (подставка) оёхо даабарияа дүүргээд асарха
– (ямар даабари хэхэеэ бэлдээд ерэхэ тухай нэмэлтэ эндэ бэшэхэбди)
– Хун шэнги дун сагаан һэеы хаана хэрэглэжэ болохоб, юрын бүдөөр оёһонһоо һэеыгээр урлахада хэр хүндэб, оёдолой ямар янзануудые хэрэглээбта, һэеы оёдолдо эгээл шухалань юун бэ гэхэ мэтэ асуудал тодолон, өөрынгөө һанамжа бодолоо хэлэхэ. Гэрэйнгээ даабари яажа дүүргэһэн тухайгаа (пошаговое описание работы около 2 мин.) тодорхойгоор хөөрэжэ үгэхэдэ 2 оноо нэмэгдэхэ.
Удаадахи наадамда хэрэглэхэ һэеы худалдан абахат, 1 п.м. һэеы 300 түхэригтэ (50% хямдаралтай). Оёдолшондо хэрэгтэй хэрэгсэлнүүдые – хурса хайша, шугам, хурабша, карандаш гү, али ручка, утаһа ниидхэ асарха.
ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА
а) Модон дархан. Хорло Боди гурөөс (40см*50см)
Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Абын дүршэл халан абаха хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.
Хүбүүд хэһэн ажалаа дэлгэрэнгыгээр хөөрэхэ, дарханда хэрэглэгдэдэг үгэнүүдые зүбөөр хэлэхэ. Эдэ үгэнүүдые мэдэхэ болоод ерэхэ:
Хэмжүүр – метка, юумэнэй ута богониие, үргэн нариниие хэмжэлгэ.
Нарин дархан – ювелир, гоёолтонүүдые үнгэтэ түмэрөөр дархалалга.
Мүнгэшэ дархан – ювелир по серебру, мүнгөөр гоёолто хэдэг хүн.
Хабшуур – тиски, юумэ хабшан бүхэлдэг зэмсэг.
Шэмхүүргэ – шипчики, жэжэ хубинуудые шэмхэн абадаг хэрэгсэл.
Шүбгэ – шило, түмэр нүхэлдэг табан самсаалтай зэмсэг.
Хуурай – напильник, жэгдэлэн үридэг түмэр хэрэгсэл (үрэбтэр).
Гортиг – циркуль, юумэнэй хоорондохи зай хэмжэдэг, түхэреэлэн зурадаг зэмсэг.
Һиилэхэ – насечка по металлу, урлал дээрэ элдэб хээ гаргалга.
Таблалга – чеканка, түбын гаргаһан угалзатай хэбтэ сохин, элдэб угалза, зураг гаргалга.
40см*50см
Дарханайнгаа ажал тухай 2 минута соо удаа дараалуулан хөөрэжэ үгэгты (пошаговое описание работы).
Танай хэһэн хөөрөөн амяараа сэгнэгдэхэ: гол ажал – 8, 0 оноо, хөөрэһэн – 2, 0 оноо
б) Уран баримал Дугар Зайсан (20см *20см)
Хүбүүд хэһэн ажалаа дэлгэрэнгыгээр хөөрэхэ, уран барималда хэрэглэгдэдэг үгэнүүдые зүбөөр хэлэхэ. Эдэ үгэнүүдые мэдэхэ болоод ерэхэ:
Хүрэг, уран баримал – скульптура
Дүрсэ урлагша, урлагша – ваятель
Шулуун дүрсэ – каменное изваяние
Шабалга – лепка
Сээжэ бэеын дүрсэ – бюст
Мухарюулха – катать
Дараха, хашажа дараха – прижать
Зохёон урлагша – бүтээгшэ, творец
Хэб хэхэ, жэшээ бэлдэхэ – моделировать
Урлаха – создать, сваять
Урлалайнгаа ажал тухай 2 минута соо удаа дараалуулан хөөрэжэ үгэгты (пошаговое описание работы).
Танай хэһэн хөөрөөн амяараа сэгнэгдэхэ: гол ажал – 8, 0 оноо, хөөрэһэн – 2, 0 оноо
ШАНГУУД ТУХАЙ
1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха.
ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ
1.С. Д. Бабуев, Ц. Ц. Бальжинимаева «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи» У-Ү, 2004;
- https://buryadxelen. com/»Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Минии бэе», «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг»;
- Бэлигүүн толи http://ehehelen. ru/wp – content/uploads/2019/01/Beliguun – toli – poslednaya – versiya. pdf;
- «Учение Пандито Хамба Ламы Д. Д. Этигэлова», 2016, 2017, 2018, 2019; 2020; 2021. Ссылкэ: https://docs. google. com/document/d/1ejak22tQ0qVnAr_lr8LIgBuv7LaNDtRtdbjHDGftpQs/edit# heading=h. 3dpy54d6sgj9
- «Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи», Даши Чойнхорлин университедэй хэблэл, Ивалга, 2016 он;
- «Буряад үнэн» сонин болон бусад сонин, сэтгүүл, номууд;
- Галдан Ленхобоев «Ашатын һайхан заяан» ном татажа абагты: http://soyol. ru/culture/books/4356/
- Лодон Линховоин «Лодон багшын дэбтэрһээ» ном татажа абагты: http://soyol. ru/culture/books/4357/
- Хамба лама Дамба Аюшеевэй ТК хараха;
- «Буряад хэлэнэй тобшо тайлбари толи», У-Ү, 2004
- http://soyol.ru/bur/
- Л. Шагдаров. К. Черемисов. Буряад-ород толи, У-Ү, 2006
- Хамба Лама Дамба Аюшеев. Заметки Буддиста, У-Ү, 2025
- Краткий толковый бурятско-русский словарь Буддийских терминов, У-Ү, 2023.