мэдээсэл

  • 0

XXX наадамай положени

БУДДЫН ШАЖАНТАНАЙ ЗАНШАЛТА САНГХА

«ДАШИ ЧОЙНХОРЛИН» ГЭҺЭН БУДДЫН ШАЖАНАЙ ЕХЭ ҺУРГУУЛИ

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»

Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын 30-дахи наадам

 

2019 оной 4 һарын 27

 

Эбээн тэдхэгшэ: БУРЯАД УЛАСАЙ СОЁЛОЙ ЯАМАН

  

НААДАМАЙ ЗОРИЛГОНУУД

Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлээхэ, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ.

Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг арьбадхаха хүсэл дэмжэжэ, арадаймнай баялиг болохо эхэ хэлээ хүндэлэн үргэлжэлүүлхэ.

Эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха даабаринуудаа үргэдхэхэ, хүүгэдэй зохёохы арга боломжо хурсадхаха.

НААДАМАЙ САГАЙ ХУБААРИ

  1. Наадам Ивалгын дасанда 4 һарын 27-до үглөөнэй 10 сагһаа эхилнэ. Бүридхэл 9.00 сагһаа эхилхэ.
  2. Энэл үдэр апрелиин 27 үдэрэй 12 сагһаа «Буряад ФМ» радиодо эрхим хүдэлмэринүүдэй буулгабари 45-дахи, 29-дэхи гэрнүүдтэ үнгэрхэ. Бүлэгэй хүүгэдһээ, багшанарһаа интервью абалга.

НААДАМАЙ ЭРИЛТЭНҮҮД

  1. Найма – юһэ хүтэй бүлэгтэ (команда) эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад бүридэн орохо ёһотой. Бүлэгэй бүридэлдэ буряад заншалаар үһэеэ гүрэнхэй 70 хубинь басагад байха зэргэтэй. Бейджигүүдээ бу мартагты!
  2. Наадамда орогшод сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха. Нютаг бүхэниие түлөөлэгшэд өөрын нютаг хэлэн дээрээ хэлэхэ, хөөрэхэ, хэһэн ажалаа хамгаалха.
  3. Бүлэгүүдэй тусхай бэлэдхэлтэй нэгэ-хоёр гэшүүд «Уран зохёолго, оршуулга», «Дуу оршуулан гүйсэдхэлгэ», «Уран гартан», «Уран дархан», «Уран баримал», «Хамба ламын шан абалгын тэмсээн» гэһэн урилдаануудта ороно.
  4. Уридшалан шалгагдаха толинуудаа үгтэһэн болзор соонь эльгээгты.
  5. Бүлэгэй бэшэ гэшүүд хамта (2-3хүн) «Хэлэ хүгжөөлгын» даабаринуудые нэгэ доро 2 часай туршада хэхэ. Үдэһөө урда бүлэгөөрөө ороод, бүгэдэ нэгэ доро даабаринуудаа дүүргэхэ. Буряад хэлэ хүгжөөхэ тэмсээнүүд: хонин талын «Бэлигүүн толи», «Блиц-урилдаан», «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» (үгын сан баяжуулга). Энэ даабарида жюриин гэшүүдэй табиһан оноонууд бүридхэгдөөд, нэгэ сэгнэлтээр табигдаха (жэшээнь, «Блиц» – 10 оноо, «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» – 13 оноо, «Бэлигүүн толидо» – 10 оноо. Хамта: 33 оноо.
  6. Сүлөө сэдэбээр зохёохы тэмсээндэ бэлдэһэн «Уран зохёолго», «Оршуулга» хоёроо уридшалан тушааха, 10-10 оноогоор амяараа сэгнэгдэжэ, дүнгынь наадамай үедэ соносхогдохо.
  7. Үдын хойно бүлэгүүд (8 хүтэй команда) үрөөнүүдээр таража, «Этигэл Хамбын магтаал», «Доншуур маани», «Сагаан Дара эхын магтаал…» уншаха. Иимэ түхэлөөр үнгэрһэн урилдаанаймнай удаа бүхы оноонууд согсологдожо, һууринууд олгогдохо.

НААДАМАЙ ШАТАНУУД

Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.

I ШАТА

МОРИН ТАЛА

а) Нютаг хэлэнэй толинууд

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая, морин хуураар наадая

 

ХОНИН ТАЛА

а) Блиц-урилдаан

б) Бэлигүүн толи

в) Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!

 

ҮХЭР ТАЛА:

а) Ород хэлэнһээ оршуулга, сүлөө сэдэбээр уран зохёолго бэшэлгэ

 

ЯМААН ТАЛА

а) Этигэл Хамбадаа зальбарал

б) Доншуур маани

в) Сагаан Дара Эхын магтаал

 

ТЭМЭЭН ТАЛА

а) Уран гартан

б) Модон дархан

в) Уран баримал

 

II ШАТА

а) БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

б) ЭТИГЭЛЭЙ ХАМБЫН СУРГААЛНУУД

 

МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ (4 һарын 24 болотор эльгээхэ)

Аймаг __________________________________Һургуули_____________________________

Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ ___________________________________

Холбоо бариха утаһан, e-mail: ___________________________________________________

Гэрэй хаяг:____________________________________________________________

Багшын паспортын, ИНН, СНИЛСын копии, доверенность на бланке школы (можете отправить по вайберу 89516374188)

пример:

Я, директор школы??? ФИО доверяю учителю бурятского языка получить денежные средства в размере __________(___________) рублей. 

Подпись и печать

 НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД

I ШАТА

ШАГАЙН МОРИН ТАЛА

Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн.

а) Нютаг хэлэнэй толинууд

Нютаг хэлэнэй толинуудай түрүүшын толи – 6500 үгэтэй «Шаргалжан нютагай буряад-ород хэлэнэй толи» Санкт-Петербург хотодо «Просвещени» хэблэлдэ 2017 оной 8 һарада гараа, 2-дохи толи – «Мөрөөч, Хилгант нютагууды буряад-ород хэлэнэй толи» 2018 оной 8 сарын 26-да Үндэһэнэй Номой санда баяр үнгэржэ, нютагай зондо тараагдаа. Һаяхан Бэшүүрэй Харлан, Баргажанай Улан нютагуудай толинууд хэблэгдэбэ! Сэлэнгын Ноёхон, Зэдын Дээдэ-Ториин толинууд хэблэлдэ тушаагданхай.

Толи хэблэлдэ бэлдэжэ дүүргэһэн бүлэгүүдһээ бэшэ һургуулинуудта урда урилдаанда үгтэһэн даабаринуудаа дабтанабди. Толиингоо удха, бүридхэл нарибшалан харагты – словари оформлять по алфавиту точно по образцу без граф, таблиц, литературных сравнений с указанными курсивами, нумерацией страниц, заглавные слова печатать полужирным шрифтом. Хүдэлмэриин хэмжээн: 4000-5000 үгэһөө үлүү байха зэргэтэй. Жэшээ:  Толи бэлдэхэ гурим

Хори буряадуудай шэнжэлһэн хүдэлмэри амяараа хэблэгдэн гараха, тиимэһээ энэ ажалдаа тон наринаар хандагты! Толи бэлдэхэ даабарида хори хэлэтэй бүлэгүүд нютагайнгаа зоной обог, нэрэ, ара нэрэнүүдэй, нютагайнгаа газар уһанай буряад нэрэнүүдэй удха тайлбарилха гэһэн байгаа. Энэ ажалдаа урданай угай бэшэгүүдые хэрэглэжэ, буряад, эвенк, түгэд нэрэнүүдэй удха тайлбарилагты. Урда наадамда эльгээһэн хүдэлмэринүүдтээ материал нэмэжэ эльгээгты.

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая, морин хуураар наадая

2013 ондо Дагестанда Расул Гамзатовай ««Журавли» в переводе на языки народов России и мира» гэһэн ном хэблэгдээ. Шуһата дайнай талмайһаа бусаагүй эрэлхэг сэрэгшэдтэ дурасхаалай хүшөө болоһон энэ дууе дэлхэйн арадууд өөрын хэлэн дээрэ оршуулаа. Англи, армян, башкир, иврит, чечен, чуваш, осетин, татар, туркмен, түүрэг, хальмаг болон бусад хэлээр номой 28 хуудаһан дээрэ «Журавли» дуунай оршуулга үгтэһэн байна.

Хүндэтэ һурагшад, бидэшье буряад хэлэнэйнгээ бүхы аянга үгүүлбэринүүд дээрэ энэ гайхамшаг удхатай дуу гүйсэдхөөбди. Мүн өөһэдөө дуу шэлэжэ оршуулһан байнат. Ажалытнай хинан шалгагшад дуу оршуулгада хэдэн алдуу олоод, эдэ ажаглалтануудые оруулна:

а) зохёолой удха хазагайруулхагүй; б) үгэ болон мэдүүлэлнүүдые оршуулхадаа, шүлэгэйнь сохисо алдахагүй; в) хэмһээ үлүү үгэ, шэнэ бодол нэмэхэгүй (подстрочно оршуулга хэжэ һурнанабди); г) нютаг хэлэнэй үгүүлбэри тодоор гаргаха; д) уран зохёол бэшэдэг, шэнжэлдэг мэргэжэлтэдһээ туһа абахагүй; е) үхибүүд өөһэдөө багшатаяа оршуулха.

29-дэхи наадамда эдэ эрилтэнүүдтэ хүрэһэн «День Победы», «Журавли», «Землянка», «С чего начинается Родина», «Тёмная ночь» Тумэн Гындуновай оршуулгатай Лудуб Очировай гүйсэдхэһэн дуунуудые сээжэ мэдэхэ болоод ерэхэ. Наадам дээрэ жюриин дурадхалаар али нэгэн дуунһаань морин хуураар хасардуулан (дахалдуулан) бадаг дуулаха даабари танда үгтэнэ. (1-10 оноогоор сэгнэгдэхэ).

Нэгэ мэдээжэ ород дуу (мүнөө дээрэ гансахан ород хэлэнһээ оршуулнабди) эдэ эрилтэнүүдэй ёһоор оршуулаад, мартын 20 болотор badma-yrta@mail.ru хаягаар (Бадмажаб Гындынцыреновтэ, 8 914 058 3911) эльгээхэ, оршуулгын эрилтэнүүдтэ хүрэһэн дуунууд наадам дээрэ гүйсэдхэгдэхэ.

«Ород дуунуудые буряадаараа дуулая» гэһэн урилдаан ехэ танхим соо үнгэрхэ. Энэ удаа бүлэг бухэн өөрын морин хууршантай ерэжэ, өөрын шэлэһэн нэгэ дуу ород хэлэнһээ оршуулаад, морин хуурай хүгжэм доро гуйсэдхэхэ. Бүлэгэй гэшүүнэй буряад арадайнгаа хүгжэмэй зэмсэг – морин хуур дээрэ наадажа, дуушадаа хүтэлэн гүйсэдхэлгэ эрхимдэ тоологдожо, үндэр оноогоор сэгнэгдэхэ. Морин хуур энэ утаһаар худалдажа абажа болохо: Владимир Бадмаевич Доржиев: 8 983 451 0665

ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА

Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи тэмсээн.

а) Блиц-урилдаан: Хэн, юун, ямар . . . ? http://ehehelen.ru/blits-urildaan-xxx-naadam/

б) «Хоер ёслолой абаха орхихо тухай хэлсэн бэлигүүн толи гэсэн үйлэ» (0-10 оноо)

Э-Х. Галшиевай «Бэлигүүн толи» һүүлшын хэблэл, толи.  Номой 24-28 хуудаһануудта байһан 54-64 һургаалнуудай удхатай гүнзэгыгөөр танилсагты. ссылкэ Һургаал болоһон шүлэгүүдэй удхаар зурагуудые зураад, өөрын үгөөр тайлбарилха дадалтай болоод ерэхэ.

в) «Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй». Лексическэ дасхалнууд

Дасхал 1 (0 – 3 оноогоор сэгнэгдэхэ). Удхаараа адлирхуу бүлэг үгэнүүд соо үлүү үгэ ологты.

а) хүнгэн, айран, бэлэн, сээргүй………………..айран

б) ошохо, гаараха, мордохо, хариха……………гаараха

в) һүүл, адаг, гай, түгэсхэл………………………….гай

Дасхал 2 (0 – 5 оноогоор сэгнэгдэхэ). Хаалта соо байһан үгэнүүдһээ нэгыень тааруулан абагты.

а) хандаса (улаан, харанхы, дулаан) – дулаан хандаса

б) журам (шанга, бүгшэм, солбон) – шанга журам

в) дэрэ (эргэнэг, саха, үдэн) – үдэн дэрэ

г ) эрхи (зартагай, зандан, залуу) – зандан эрхи

д) амгалан (зуд, үһээ, зон) – амгалан зон

Дасхал 3 (0 – 5 оноогоор сэгнэгдэхэ)

Танда дурадхагдаһан мультфильмын нэгэ геройн дотор, гадар талыень тодоор, уранаар зураглаха гэһэн даабари үгтэхэ. (билет татаха). http://ehehelen.ru/multfilmyn-gerojnuud-xxx-naadam/

 

ШАГАЙН ҮХЭР ТАЛА

ОРОД ХЭЛЭНҺЭЭ ОРШУУЛГА, СҮЛӨӨ СЭДЭБЭЭР УРАН ЗОХЁОЛГО БЭШЭЛГЭ

«Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн.

а) «Уран зохёол оршуулга»

Даабари: Танай һонорто дэлхэйдэ мэдээжэ уран зохёолшо Чингиз Айтматовай үгүүлэлһээ хэһэг дурадхагдана http://ehehelen.ru/uran-zohyool-orshuulga-xxx-naadam/

Энэ хэһэг анахаралтайгаар уншаад, нютаг хэлэнэйнгээ аялгада оруулан оршуулхадаа, зохёолой геройн бүхы онсо шэнжэнүүдынь, дотоодо сэдьхэлэйнь байдал, hанал бодолойнь хүгжэлтэ, мүн байгаалиин зураглал алдангүй буряад хэлэн дээрээ тодоор гаргагты.

Анхарагты: гэртээ хэһэн оршуулгануудаа саарһан дээрэ гаргаад, наадамда асаржа, шүүгшэдтэ тушааха болонот. Тиихэдээ аймагаа, һургуули болон ангияа, багшынгаа нэрэ, обог, алдарыень дүүрэн бэшэхэ ёһотойт.

P.S. Наадамда ерээд, богонихон үгүүлэл (нэгэ хуудаһанһаа ехэ бэшэ) оршуулга хэжэ, тэрэнээ шүүгшэдэй анхаралда уншахат.

б) «Сүлөө сэдэбээр зохёолго». Зохёохы хүдэлмэриин сэдэб: «Агууехэ Илалта – минии гэр бүлын түүхэдэ»

Хүдэлмэриин эрилтэнүүд: «Агууехэ Илалта – минии гэр бүлын түүхэдэ» гэhэн сэдэбээр зохёохы хүдэлмэри бэшээд эльгээхэт. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайн хадаа бүхы дэлхэйн түүхэдэ ушарһан аймшагтай үйлэ юм. Шуһата энэ дайнда хабаадаагүй гэр бүлэ гэжэ манай гүрэндэ үгы. Тиимэһээ зохёолго соогоо та өөрынгөө гэр бүлын дээдэ үеын түлөөлэгшэдэй – фронтдошье ошожо дайлалдаһан, ара таладашье ажал хэһэн зоной баатаршалга тухай үндэһэн хэлэнэйнгээ баян нөөсэ хэрэглэн, уран гоёор зураглажа бэшэхэеэ оролдогты. Тиихэдээ аба, эжынгээ, үбгэн эсэгэ, хүгшэн эжынэрэйнгээ, элинсэг аба, эжынгээ хөөрөөнүүд дээрэ үндэһэлжэ бэшэхэдэтнай болохо.

Уран зохёолой шэнжэтэй эрхим зохёолгонуудтнай «Буряад ФМ» радиосубагай долгёор нютагай үдэрнүүдтэ дамжуулагдаха, «Буряад үнэн» сониндо хэблэгдэхэ, удаань нютаг нютагай суглуулбари болгон, амяараа «Хүүгэд бэшэнэ» гэһэн гаршаг доро хэблэгдэхэ түсэбтэй. Танай хүдэлмэридэ хэр олон нютаг үгэнүүдые зүбөөр, зохёолгынгоо удхада тааруулжа оруулһантнай тоологдожо, сэгнэлтын гол хүтэлбэри болохо. Энэ гэрэй хүдэлмэри сахим хаягаар апрелиин 25 болотор эльгээгты: exexelen@gmail.com. Асуудалай гарабал, Оюна Александровна Забановагай гарай утаста хонходооройгты: 8 908 596 4002

 

ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА

Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, удаадахи мүрысөө дурадханабди.

БУЯН ХЭШЭГ УРЯАЛАЯ!

а) «Этигэл Хамбадаа зальбарал». Уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан. Командын гэшүүд жээрэбэй ёһоор тудаһан Зальбаралай бадагуудые уншаха http://ehehelen.ru/etigel-hambyn-zalbaral гэһэн сайтын номой һан соо Этигэлэй хамба ламын бүтээл татажа абаха.

б) «Доншуур маани». Сээжээр гүйсэдхэхэ http://ehehelen.ru/donshuur-maani гэһэн хаягаар үгэнь үгтэбэ. Заатагүй нэгэ бадаг бүлэгэй гол дуушан гансаараа гүйсэдхэхэ, удаань бэшэниинь тодон абаад, саашань суг үргэлжэлүүлхэ жэшээтэй.

в) «Сагаан Дара Эхын магтаал». Сээжээр гүйсэдхэхэ: http://ehehelen.ru/sagaan-darhin-sedhel-mete-hurdyn-magtaal-xiii-naadam

ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА

Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.

А) УРАН ГАРТАН

  1. Хүндэтэ басагад, гэртээ хониной арһа элдэхэ даабари үгтэнэ. Арһа элдэлгэ тухай Ивалгын дасан тусхай кино буулгажа, наадамай сайт дээрэ табинхай, тэрэниие анхарагты: http://ehehelen.ru/honinoj-arha-eldelge/
  2. Түгэсхэлэй 30-дахи нааданда үнгэрхэ харалгада (показ), видео, фотосесси буулгабарида жэл соо оёһон зүйлнүүдээ абаад ерэхэ: сээжэбшэ, малгай, бээлэй…
  3. Уран гартанай тэмсээндэ орохо басагад гэртээ уридшалан нэхэхэ ажалда дадалтай болоод ерэхэ (делать петли, вязать простым способом). Табан зүү (спицэ), ээрэһэн нооһо (магазинская пряжа шерсть 100%) асарха.
  4. Оёдолдо хэрэглэгдэхэ үгэнүүдые буряадаар мэдэхэ болоод ерэхэ. http://ehehelen.ru/oyodoldo-hereglegdehe-ugenuud/

АРҺА ЭЛДЭЛГЭ ТУХАЙ

Арһа элэлгэ 5 хубиһаа бүридэнэ:

1 – дэбтээлгэ

2 – арһанай хүрьһэ халимнаха (арһанда үлэһэн мяха, тоһо өөхэнһөөнь һалгаха)

3 – угаалга

4 – пикель (арһанай структура-байгуулга хубилалга)

5 – арһа будалгын бодос (арһа нэбтэрүүлхэ, будаг, үнгэ шэнгээхэ)

6 – тоһодолго (арһа зөөлэрүүлгэ, һунаха агшаха аргатай болгохо)

1) Дэбтээлгэ

Хониной арһанай үлүү нооһыень хайшалаад, шоройһоонь сэбэрлэхэ.

– арһаяа хүйтэн уһанда шиихаад, һая үбшэһэндэл болоторнь 12 часай туршада уһан соого байлгаха. Арһанай һая абтаһан байбал, энэ үйлэ 2 дахин түргөөр үнгэрхэ.

2) Арһанай хүрьһэ хюһалга (мездрение)

Дэбтээһэн арһаяа уһан сооһоонь гаргаад, тааруу газарта тараан дэлгэхэ. Хюһуу-раар арһанай хүрьһэ ехэ нягтаар сэбэрлэхэ. Хэрбэеэ дутуу хюһагдаа һаа, арһанай эхүүн үнэр һалахагүй.

3) Угаалга

Арһаа угаахын урда бүлеэхэн уһан соогоо хэдэн удаа сэбэр уһанда зайлажа, угаалганда бэлдэхэ. Бүлеэн уһа руугаа сэбэрлэлгын зүйл-порошок нэмээд, 10-15 минута соо байлгахада болохо.

4) Пикель

– 50-70 литр хүйтэн уһан

– 30 мг 70% уксусна кислота 1 литр уһанда

– 1 литр уһанда 30 гр дабһа хэхэ

Энэ хадаа арһанай байгуулга хубилгаха пикельнэ бодос болоно. Арһаяа энээн соогоо шиихаад, 8-10 часай туршада худхажа, эрьюулжэ байжа баринабди. Пикельнэ бодостой уһанһаа арһаяа гаргаад, уһыень һабируулха, удаань уһаар зайлаха.

  • Арһа будалга

Хэрэглэгдэхэ:

– 50-60 литр уһан (40-45 градусһаа дээшэ байхагүй)

– 1литр уһанда 7 грамм хромбит нэмэхэ (хромбит +79149871453 утаһаар захижа болохо)

– 1 литр уһанда 30 грамм дабһа хэхэ.

Эдэ зүйлнүүдые холин, арһа будалгын бодос бэлдэнэбди. Энээн соогоо арһаяа шииханабди. Арһанда үнгэ оруулалгын гол үйлын шанартай үнгэрхын тула түрүүшын 3-4 час соо арһаяа үргэлжэ эрьюулжэ, худхажа байха шухала.

Арһа будалга 8-10 часай туршада үнгэрдэг. Уһанайнь дулаан 40 градус байха ёһотой. Дулаасуулгын хэрэгсэл (пушка) табяад, 5-7 час соо орхиходо болохо. Удаань арһаяа гаргаад, уһаар зайлаха, сэбэрлэхэ хэрэгтэй.

6) Тоһодолго — Арһанда түрхихэ эдеэ бэлдэлгэ

Иимэ зүйлнүүд хэрэгтэй болохо:

40 грамм АИ – 12 түхэлэй тоһон

Привацела – 30 грамм

Скипидар – 50 мг.

Эдэ бүхы бодосууд дээрэ 1 литр бусалжа байһан уһа нэмэхэдэтнай, һүндэл сайбар үнгэтэй зүйл болохо.

– Хабтагайда һунаан татажа хатааһан (70-80% хатаһан) арһандаа бэлдэгдэһэн бодосоо биирээр түрхигты.

– Арһанайнгаа хатажа эхилхэдэ, хабтагайһаань абаад, гараараа эмиржэ, мушхажа элдэн зөөлэрүүлхэ. Удаань дахин энэ бодосоо арһандаа түрхёод, хабтагар модондоо һунаан хатааха. Түрүүшынхидээл адляар арһанайнгаа хатахада, гараараа нидхэржэ, мушхажа байжа элдэхэ. Бүлеэхэн уһанда зөөлэрүүлгын зүйл нэмээд, арһаяа зайлаха.

Хэрбэеэ асуудалнууд гарабал, +7 914 987 1453 (Василий) утаһаар хонходооройгты.

Арһаар юумэ бүтээхэ гээшэ урматай ажал. Гэртээ элдэһэн арһаараа басагаднай элдэб зүйлнүүдые бүтээжэ, оёдолой онол аргануудтай танилсадаг. Ажалдаа хэрэглэхэ арһа, утаһа, зүү, хурабша г.м. абаад ерэхэ хэрэгтэй. Энэ ажал иимэ оноонуудаар сэгнэгдэхэ: арһа гараараа элдэлгэ – 10 оноо хүрэтэр, бэлэн арһа (худалдаанай) асарбал, 0 оноо абахат; оёдол – 5 оноо.

Мүнөө һуралсалай жэлэй туршада эрэ хүнэй үмдэхэ арһан дэгэл (дублёнко), сээжэбшэ (душегрейка, хантааз) оёхо зорилготойбди. Энэ наадамда оёдолой хэрэгсэлнүүдые, элдэһэн арһануудые!, оёжо эхилһэн зүйлнүүдээ абаад ерэхэ.

б) МОДОН ДАРХАН

Энэ удаа бурханаа тахихаа гунгарбаа дархалжа асарха

в) УРАН БАРИМАЛ (пластилин)

Хүндэтэ һурагшад, танай анхаралда тайгын эзэн – баабгай урлаха даабари үгтэнэ

 

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн

Этигэлэй Хамбын сургаал

Дэлхэйн гайхал боложо, буддын шажанай гүн шанарта удхые хизааргүй үндэртэ үргэжэ шадаһан 12-дугаар Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигэлов 2008 онһоо хойшо онсо саадын аргаар чойнжин лама Бимба Доржиевтай харилсан, дээдын номнол дамжуулна. Эндээһээ хуулаха http://ehehelen.ru/etigel-hamba-lamyn-surgaalnuudhaa-xxx-naadam/

Шангууд тухай

1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха.

 

ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ

  • С.Д. Бабуев, Ц.Ц. Бальжинимаева «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи»;
  • «Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг»;

https://buryadxelen.com/

  • «Учение Пандито Хамба Ламы Д.Д.Этигэлова», 2016, 2017, 2018; ссылкэ
  • «Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи» 2016;
  • «Буряад үнэн» сонин болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд;
  • Ц. Б. Будаев «Оньһон үгэ оншотой» У-Ү., 1988;
  • И. Мадасон «Буряад арадай оньһон, хошоо үгэнүүд», У-Ү, 1960;
  • Замбалова Татьяна «Табан хушуу мал»;
  • Галдан Ленхобоев «Ашатын һайхан заяан» http://soyol.ru/culture/books/4356/PDF/ 3.9 Мбайт энэ файл татажа абаха;
  • Лодон Линховоин «Лодон багшын дэбтэрһээ»http://soyol.ru/culture/books/4357/PDF / 3.65 Мбайт энэ файл татажа абаха;
  • Сүлжээндэ ороод, фейсбук холбоондо Хамба лама Дамба Аюшеевэй хуудаһа хараха;
  • http://ehehelen.ru

 

Ямар нэгэн асуудалай гарабал, аймагайнгаа шэрээтэ ламанарта, мүн энэ сахим хаягаар хандажа болохо: exexelen@gmail.com   Я. Ц. Ивахиновагай гар утас: +7 951 636 9069

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ» ГЭҺЭН 29 НААДАМАЙ ДҮНГҮҮД

НААДАМАЙ ДҮНГҮҮД

«БУРЯАД ХЭЛЭН»

гэжэ номинациин найман үрөөнүүдэй Эрхим бүлэгүүд

  1. Ивалгын аймагай Дээдэ-Ивалгын дунда һургуули
  2. Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат
  3. Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм
  4. Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуули
  5. Зэдын аймагай Цагаатайн дунда һургуули
  6. Хурамхаанай аймагай Хурамхаанай Гааргын дунда һургуули
  7. Улаан-Үдэ хотын 14-дэхи гимнази
  8. Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

 

 ЭТИГЭЛ ХАМБАДАА ЗАЛЬБАРАЛ, ДОНШУУР МААНИ, САГААН ДАРА ЭХЫН МАГТААЛ

I ҺУУРИ Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

III ҺУУРИ Сэлэнгын аймагай  Үбэр-Зөөхэйн дунда һургуули

  

ОРОД ДУУНУУДЫЕ БУРЯАДААРАА ДУУЛАЯ

 I ҺУУРИ Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

III ҺУУРИ Захааминай  аймагай  Үлэгшэнэй  дунда һургуули

 

УРАН ГАРТАН

I ҺУУРИ Доржиева Дари, Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Намжилова Светлана, Хурамхаанай аймагай Хурамхаанай Гааргын дунда һургуули

III ҺУУРИ Шишмарева Марина, Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули

 

МОДОН ДАРХАН

I ҺУУРИ Бадмаев Владимир, Хурамхаанай аймагай Хурамхаанай Гааргын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Бадмаев Заято, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

III ҺУУРИ Зодбоев Эрдэни, Түнхэнэй аймагай Охор-Шэбэрэй дунда һургуули

 

УРАН БАРИМАЛ

I ҺУУРИ Дондоков Алдар, Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Найданова Мэдэгма, Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

III ҺУУРИ Цыдыпова Катияни, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

 

ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

I ҺУУРИ Чойдонов Арсений, Зэдын аймагай  Петропавловкын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Батуева Юлия, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм

III ҺУУРИ Дулмажапова Аня, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм

 

УРАН ЗОХЁОЛГО

I ҺУУРИ Цыденова Виктория, Захааминай  аймагай  Санагын дунда һургуули

II ҺУУРИ  Буянтуева Дари, Хориин аймагай Ааланай  дунда һургуули

III ҺУУРИ Гармаева Бэлигма, Зэдын аймагай  Цагаатайн дунда һургуули

 

УРАН ОРШУУЛГА

I ҺУУРИ Ирдынеев Очир, Түнхэнэй аймагай Охор-Шэбэрэй дунда һургуули

II ҺУУРИ  Чойбсонов Нима, Зэдын аймагай  Петропавловкын дунда һургуули

III ҺУУРИ Очирова Бальжима, Захааминай  аймагай  Үлэгшэнэй  дунда һургуули

IV ҺУУРИ Аюшеева Гиляна, Зэдын аймагай  Цагаатайн дунда һургуули

V ҺУУРИ  Цыренжапова Ешина, Улаан-Үдэ хотын 9-дэхи дунда һургуули

VI ҺУУРИ  Сониева Оксана, Кабанскын аймагай Корсаковын  дунда һургуули

 

һуури Һургуули оноо
1 Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули 121,4
2 Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули 117,4
3 Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг 116,2
4 Захааминай  аймагай  Үлэгшэнэй  дунда һургуули 114,8
5 Хурамхаанай аймагай Хурамхаанай Гааргын дунда һургуули 112,9
6 Зэдын аймагай  Доодо-Бургалтайн дунда һургуули 112,6
7 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм 110,4
8 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм 110,3
9 Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат 109,1
10 Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази 109
11 Хяагтын аймагай суглуулагдамал «Найрамдал » бүлгэм 106,5
12 Улаан-Сүхэ аймагай Шаргалжанай дунда һургуули 106,3
13 Захааминай  аймагай  Санагын дунда һургуули 105,1
14 Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули 103,6
15 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуули 102,4
16 Зэдын аймагай  Цагаатайн дунда һургуули 102,3
17 Баргажанай  аймагай Уланай дунда һургуули 100,2
18 Зэдын аймагай  Гэгээтэйн дунда һургуули 99,8
19 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 4-дэхи дунда һургуули 98,3
20 Хэжэнгын аймагай Ородой дунда һургуулиин «Алтан буурсагууд» бүлгэм 97,5
21 Зэдын аймагай  Петропавловкын дунда һургуули 96,7
22 Сэлэнгын аймагай  Үбэр-Зөөхэйн дунда һургуули 93,2
23 Улаан-Үдэ хотын «Зандан Жуу» түб 92
24 Мухаршэбэрэй аймагай Галтайн дунда һургуули 88,4
25 Ивалгын аймагай Дээдэ-Ивалгын дунда һургуули 85,8
26 Зэдын аймагай  Боргойн дунда һургуули 83,4
27 Загарайн аймагай  Эрхирэгэй дунда һургуули 83,2
28 Ивалгын аймагай Оронгын  дунда һургуули 83,1
29 Яруунын аймагай Иисэнгын дунда һургуули 80,3
30 Хяагтын аймагай Ехэ-Нугын дунда һургуули 79,3
31 Хэжэнгын аймагай Ородой-Адагай дунда һургуули 79,1
32 Хяагтын аймагай Алтайн дунда һургуули 78,9
33 Түнхэнэй аймагай Охор-Шэбэрэй дунда һургуули 78,5
34 Хяагтын аймагай суглуулагдамал «Баян-Хүдэрэ»  бүлгэм 76,4
35 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын гимнази 74,6
36 Ивалгын аймагай hужаагай дунда һургуулиин «Одод» бүлгэм 73,9
37 Сэлэнгын аймагай  Харганаагай дунда һургуули 73
38 Зэдын аймагай  Дэрэстэйн дунда һургуули 71,2
39 Ивалгын аймагай hужаагай дунда һургуулиин «Мүшэд» бүлгэм 70,3
40 Улаан-Үдэ хотын 9-дэхи дунда һургуули 69,8
41 Хориин аймагай Тохорюугтын дунда һургуули 62,7
42 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуулиин 1-дохи бүлгэм 62,1
43 Кабанскын аймагай Корсаковой  дунда һургуули 57,8
44 Улаан-Үдэ хотын 17-дохи дунда һургуули 57,2
45 Хяагтын аймагай Сүбэгтын дунда һургуули 54,5
46 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 53,8
47 Улаан-Үдэ хотын 38-дахи дунда һургуули 53
48 Ивалгын аймагай Сотниковой дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 52,1
49 Улаан-Үдэ хотын 35-дахи дунда һургуули 51,5
50 Улаан-Үдэ хотын 26-дахи дунда һургуули 51,1
51 Зэдын аймагай  Дээдэ-Ториин дунда һургуули 50,8
52 Ивалгын аймагай Сотниковой дунда һургуулиин  1-дэхи бүлгэм 50,7
53 Улаан-Үдэ хотын 12-дохи дунда һургуули 48,6
54 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 3-дахи дунда һургуули 47,1
55 Улаан-Үдэ хотын 14-дэхи гимнази 43,3
56 Улаан-Үдэ хотын 2-дохи дунда һургуули 42
57 Улаан-Үдэ хотын 32-дахи дунда һургуули 42
58 Улаан-Үдэ хотын 25-дахи дунда һургуули 40,1
59 Улаан-Үдэ хотын 20-дохи дунда һургуули 37,5
60 Сэлэнгын аймагай  Юрөөгэй дунда һургуули 34,2
61 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 6-дахи дунда һургуули 31,5
62 Зэдын аймагай  Инзагатын дунда һургуули 27,7
63 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 1-дэхи дунда һургуули 24,6
64 Улаан-Үдэ хотын 3-дахи Лингвистическэ гимнази 21
65 Улаан-Үдэ хотын 18-дахи дунда һургуули 20
66 Улаан-Үдэ хотын 36-дахи дунда һургуули 18,5
67 Улаан-Үдэ хотын 33-дахи гимнази 11
68 Хориин аймагай Тээгдын дунда һургуули 9

Тодорхой хүсэнэгтэ үгтэнэ itog 29

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

29-дэхи наадамай положени

БУДДЫН ШАЖАНТАНАЙ ЗАНШАЛТА САНГХА

«ДАШИ ЧОЙНХОРЛИН» ГЭҺЭН БУДДЫН ШАЖАНАЙ ЕХЭ ҺУРГУУЛИ

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»

Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын 29-дэхи наадам

2019 оной һарын 23

 

Эбээн тэдхэгшэ: 

БУРЯАД УЛАСАЙ БОЛБОСОРОЛОЙ БА ЭРДЭМ УХААНАЙ ЯАМАН

 

НААДАМАЙ ЗОРИЛГОНУУД

  1. Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлээхэ, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ.
  2. Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг арьбадхаха хүсэл дэмжэжэ, арадаймнай баялиг болохо эхэ хэлээ хүндэлэн үргэлжэлүүлхэ.
  3. Эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха даабаринуудаа үргэдхэхэ, хүүгэдэй зохёохы арга боломжо хурсадхаха.

НААДАМАЙ САГАЙ ХУБААРИ

  1. Наадам Ивалгын дасанда 3 һарын 23-да үглөөнэй 10 сагһаа эхилнэ. Бүридхэл 9.00 сагһаа эхилхэ.
  2. Энэл үдэр мартын 23-да үдэрэй 12 сагһаа «Буряад ФМ» радиодо эрхим хүдэлмэринүүдэй буулгабари 45-дахи, 29-дэхи гэрнүүдтэ үнгэрхэ. Бүлэгэй хүүгэдһээ, багшанарһаа интервью абалга.

НААДАМАЙ ЭРИЛТЭНҮҮД

  1. Найма-арба хүтэй бүлэгтэ (команда) эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад бүридэн орохо ёһотой. Бүлэгэй бүридэлдэ буряад заншалаар үһэеэ гүрэнхэй 70 хубинь басагад байха зэргэтэй. Бейджигүүдээ бу мартагты!
  2. Наадамда орогшод сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха. Нютаг бүхэниие түлөөлэгшэд өөрын нютаг хэлэн дээрээ хэлэхэ, хөөрэхэ, хэһэн ажалаа хамгаалха.
  3. Бүлэгүүдэй тусхай бэлэдхэлтэй нэгэ-хоёр гэшүүд «Уран зохёолго, оршуулга», «Дуу оршуулан гүйсэдхэлгэ», «Уран гартан», «Уран дархан», «Уран баримал», «Хамба ламын шан абалгын тэмсээн» гэһэн урилдаануудта ороно.
  4. Уридшалан шалгагдаха толинуудаа үгтэһэн болзор соонь эльгээгты.
  5. Бүлэгэй бэшэ гэшүүд хамта (2-3 хүн) «Хэлэ хүгжөөлгын» даабаринуудые нэгэ доро 2 часай туршада хэхэ. Үдэһөө урда бүлэгөөрөө ороод, бүгэдэ нэгэ доро даабаринуудаа дүүргэхэ. «Баян хэлэтэй арад ерээдүйтэй» гэһэн урилдаанда буряад хэлэ хүгжөөхэ тэмсээнүүд: хонин талын «Бэлигүүн толи», «Блиц-урилдаан», «Хэлээ баяжуулая» (үгын сан баяжуулга). Энэ даабарида жюриин гэшүүдэй табиһан оноонууд бүридхэгдөөд, нэгэ сэгнэлтээр табигдаха (жэшээнь, «Блиц» – 10 оноо, «Хэлээ баяжуулая» – 13 оноо, «Бэлигүүн толидо» – 10 оноо. Хамта: 33 оноо.
  6. Сүлөө сэдэбээр зохёохы тэмсээндэ бэлдэһэн «Уран зохёолго», «Оршуулга» хоёроо уридшалан тушааха, 10-10 оноогоор амяараа сэгнэгдэжэ, дүнгынь наадамай үедэ соносхогдохо.
  7. Үдын хойно бүлэгүүд (8 хүтэй команда) үрөөнүүдээр таража, «Этигэл Хамбын магтаал», «Доншуур маани», «Сагаан Дара эхын магтаал…» уншаха. Иимэ түхэлөөр үнгэрһэн урилдаанаймнай удаа бүхы оноонууд согсологдожо, һууринууд олгогдохо.

НААДАМАЙ ШАТАНУУД

Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.

I ШАТА

МОРИН ТАЛА

а) Нютаг хэлэнэй толинууд

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая, морин хуураар наадая

 ХОНИН ТАЛА

Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!

а) Бэлигүүн толи

б) Блиц-урилдаан

в) Хэлээ баяжуулая!

ҮХЭР ТАЛА:

а) Ород хэлэнһээ оршуулга

б) Сүлөө сэдэбээр уран зохёолго бэшэлгэ

ЯМААН ТАЛА

а) Этигэл Хамбадаа зальбарал

б) Доншуур маани

в) Сагаан Дара Эхын магтаал

ТЭМЭЭН ТАЛА

а) Уран гартан

б) Модон дархан

в) Уран баримал

II ШАТА

а) БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

б) ЭТИГЭЛЭЙ ХАМБЫН СУРГААЛНУУД

 

МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ

(3 һарын 20 болотор эльгээхэ)

 

Аймаг ____________________________

Һургуули_____________________________

Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ_____________________________ ______________________________________________________________________

Холбоо бариха утаһан, e-mail: ___________________________________________________

Гэрэй хаяг:____________________________________________________________

Багшын паспортын дугаар болон хэзээ, ямар байгуулга олгоһон тухай мэдээсэл:
____________________________________________________________________________________________________________________________________________

ИНН ____________________________ СНИЛС:______________________________

 

 НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД

I ШАТА

ШАГАЙН МОРИН ТАЛА

Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн.

а) Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи

Нютаг хэлэнэй толинуудай түрүүшын толи – 6500 үгэтэй «Шаргалжан нютагай буряад-ород хэлэнэй толи» Санкт-Петербург хотодо «Просвещени» хэблэлдэ 2017 оной 8 һарада гараа, 2-дохи толи – «Мөрөөч, Хилгант нютагууды буряад-ород хэлэнэй толи» 2018 оной 8 сарын 26-да Үндэһэнэй Номой санда баяр үнгэржэ, нютагай зондо тараагдаа. Һаяхан Бэшүүрэй Харлан, Баргажанай Улан нютагуудай толинууд хэблэгдэбэ! Сэлэнгын Ноёхон, Зэдын Дээдэ-Ториин толинууд хэблэлдэ тушаагданхай.

Толи хэблэлдэ бэлдэжэ дүүргэһэн бүлэгүүдһээ бэшэ һургуулинуудта урда урилдаанда үгтэһэн даабаринуудаа дабтанабди. Толиингоо удха, бүридхэл нарибшалан харагты – словари оформлять по алфавиту точно по образцу без граф, таблиц, литературных сравнений с указанными курсивами, нумерацией страниц, заглавные слова печатать полужирным шрифтом. Хүдэлмэриин хэмжээн: 4000-5000 үгэһөө үлүү байха зэргэтэй. Жэшээ: Толи бэлдэхэ гурим

Хори буряадуудай шэнжэлһэн хүдэлмэри амяараа хэблэгдэн гараха, тиимэһээ энэ ажалдаа тон наринаар хандагты! Толи бэлдэхэ даабарида хори хэлэтэй бүлэгүүд нютагайнгаа зоной обог, нэрэ, ара нэрэнүүдэй, нютагайнгаа газар уһанай буряад нэрэнүүдэй удха тайлбарилха гэһэн байгаа. Энэ ажалдаа урданай угай бэшэгүүдые хэрэглэжэ, буряад, эвенк, түгэд нэрэнүүдэй удха тайлбарилагты. Урда наадамда эльгээһэн хүдэлмэринүүдтээ материал нэмэжэ эльгээгты.

б) Ород дуунуудые буряадаараа дуулая

2013 ондо Дагестанда Расул Гамзатовай ««Журавли» в переводе на языки народов России и мира» гэһэн ном хэблэгдээ. Шуһата дайнай талмайһаа бусаагүй эрэлхэг сэрэгшэдтэ дурасхаалай хүшөө болоһон энэ дууе дэлхэйн арадууд өөрын хэлэн дээрэ оршуулаа. Англи, армян, башкир, иврит, чечен, чуваш, осетин, татар, туркмен, түүрэг, хальмаг болон бусад хэлээр номой 28 хуудаһан дээрэ «Журавли» дуунай оршуулга үгтэһэн байна.

Хүндэтэ һурагшад, бидэшье буряад хэлэнэйнгээ бүхы аянга үгүүлбэринүүд дээрэ энэ гайхамшаг удхатай дуу гүйсэдхөөбди. Мүн өөһэдөө дуу шэлэжэ оршуулһан байнат. Ажалытнай хинан шалгагшад дуу оршуулгада хэдэн алдуу олоод, эдэ ажаглалтануудые оруулна:

а) зохёолой удха хазагайруулхагүй; б) үгэ болон мэдүүлэлнүүдые оршуулхадаа, шүлэгэйнь сохисо алдахагүй; в) хэмһээ үлүү үгэ, шэнэ бодол нэмэхэгүй (подстрочно оршуулга хэжэ һурнанабди); г) нютаг хэлэнэй үгүүлбэри тодоор гаргаха; д) уран зохёол бэшэдэг, шэнжэлдэг мэргэжэлтэдһээ туһа абахагүй; е) үхибүүд өөһэдөө багшатаяа оршуулха.

29-дэхи наадамда эдэ эрилтэнүүдтэ хүрэһэн «День Победы», «Журавли», «Землянка», «С чего начинается Родина», «Офицеры» http://ehehelen.ru/orod-duunuudye-buryaadaaraa-duulaya/ Тумэн Гындуновай оршуулгатай Лудуб Очировай гүйсэдхэһэн дуунуудые сээжэ мэдэхэ болоод ерэхэ. Наадам дээрэ жюриин дурадхалаар али нэгэн дуунһаань морин хуураар хасардуулан (дахалдуулан) бадаг дуулаха даабари танда үгтэнэ. (1-10 оноогоор сэгнэгдэхэ).

Нэгэ мэдээжэ ород дуу (мүнөө дээрэ гансахан ород хэлэнһээ оршуулнабди) эдэ эрилтэнүүдэй ёһоор оршуулаад, мартын 20 болотор badma-yrta@mail.ru хаягаар (Бадмажаб Гындынцыреновтэ, 8 914 058 3911) эльгээхэ, оршуулгын эрилтэнүүдтэ хүрэһэн дуунууд наадам дээрэ гүйсэдхэгдэхэ.

«Ород дуунуудые буряадаараа дуулая» гэһэн урилдаан ехэ танхим соо үнгэрхэ. Энэ удаа бүлэг бухэн өөрын морин хууршантай ерэжэ, өөрын шэлэһэн нэгэ дуу ород хэлэнһээ оршуулаад, морин хуурай хүгжэм доро гуйсэдхэхэ. Бүлэгэй гэшүүнэй буряад арадайнгаа хүгжэмэй зэмсэг – морин хуур дээрэ наадажа, дуушадаа хүтэлэн гүйсэдхэлгэ эрхимдэ тоологдожо, үндэр оноогоор сэгнэгдэхэ. Морин хуур энэ утаһаар худалдажа абажа болохо: Владимир Бадмаевич Доржиев: 8 983 451 0665

ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА

«Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй»

Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи тэмсээн.

а) «Хоер ёслолой абаха орхихо тухай хэлсэн бэлигүүн толи гэсэн үйлэ»

Бэлигүүн толи последная версиятоли Э-Х. Галшиевай зохёолһоо үгтэһэн номой 8-15 хуудаһануудта  байһан 15-34 һургаалнуудай удхатай гүнзэгыгөөр танилсагты . Һургаал болоһон шүлэгүүдэй удхаар зурагуудые зураад, өөрын үгөөр тайлбарилха даабари  дүүргэгты.

 

б) Блиц-урилдаан: « Эхэ байгаали»

Эдэ асуудалнуудта харюу нютаг үгөөр үгэхэ http://ehehelen.ru/blits-urildaan-xxix-naadam/

в) Лексическэ дасхалнууд

1-дэхи даабари: Эдэ үгэнүүдтэ адлирхуу удхатай (синоним), мүн харша удхатай (антоним) үгэнүүдые ологты. (0-3 оноо)

Ульгам – … хурдан – хашан

Илдам – … налгай – хэрзэгы

Һарюу – … хазагай – сэхэ

2-дохи даабари: Эдэ тайлбаринуудые нэгэ үгөөр (нютаг хэлэнэй аянгаар) һэлгэгты: (0-7 оноо)

  1. «Отохо» гэжэ үгэ нэгэ отог зондо орохо гэнэ гү, али тодоод һуухые хэлэнэ гү? (тодоод һуухые)
  2. Шархын эдэгэхэдэ үлэһэн сараа (һорьбо)
  3. Аягын оёорто үлэһэн шэнгэн зүйлэй үлөөдэһэн (шабхаруу)
  4. «Һүгэлсөөн» гэхэдээ, юумэндэ һүгэдэхэ гэһэн удхатай гү, али наншалдаан, сохилдоон гэнэ гү? (наншалдаан, сохилдоон)
  5. Һара мүшэдэй бэе бэедээ дүтэлһэн үе (тохёолгон)
  6. Үүдэнэй можын дээдэ хүндэлэн модон (тотого)
  7. Олон үдэр соо хоол ундагүй ябажа шададаг гэрэй амитан (тэмээн)

3-дахи даабари: Мэдүүлэлээ зүбөөр зохёон оршуулагты: (0-3оноо)

  1. Солнце, воздух и вода – наши лучшие друзья – Наран, агаар, уһан – манай эрхим нүхэд
  2. Холода не бойся, сам по пояс мойся – Хүйтэнһөө бү ай, бэлхүүһэн (хирмэ) хүрэтэрөө угаалда
  3. Быстрого и ловкого болезнь не догонит – Түргэн солбон хүниие үбшэн хүсэхэгүй

 

ШАГАЙН ҮХЭР ТАЛА

«Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн.

а) «Уран зохёол оршуулга».

http://ehehelen.ru/uran-zohyool-orshuulga-xxix-naadam/  Даабари: Танай һонорто Буряадай мэдээжэ уран зохёолшо Ардан Ангархаевай үгүүлэл дурадхагдана. Энэ зохёолһоо хэһэг уншаад, нютаг хэлэнэйнгээ аялгада оруулан оршуулхадаа, зохёолой геройн бүхы онсо шэнжэнүүдынь, дотоодо сэдьхэлэйнь байдал, hанал бодолойнь хүгжэлтэ, мүн байгаалиин зураглал алдангүй буряад хэлэн дээрээ тодоор гаргагты.

б) «Сүлөө сэдэбээр зохёолго» Зохёохы хүдэлмэриин сэдэб: «Урин хабарай уянхан шэнжэ» http://ehehelen.ru/urin-habaraj-uyanhan-shenzhe-xxix-naadam/

Зохёохы хүдэлмэридэ эрилтэнүүд:

Энэ наадамда таанад «Урин хабарай уянхан шэнжэ» гэhэн сэдэбээр зохёохы хүдэлмэри бэшээд ерэхэт. Зохёолго соохи байгаалиин зураглал, мүн хүнэй сэдьхэлэй байдал зэргэсүүлэн харуулжа гү, али үгы hаа нютагайнгаа нюур шарай хабарай сагта ямар байнаб гэжэ уран үгөөр зураглажа, уран гоёор харуулхаяа оролдогты.

Урдахи наадамуудта хүнэй дотор, гадар тала зураглаха үгэнүүдтэй танилсаһан байгаат, тэрэ мэдэсэеэ хэрэглэгты. Уран зохёолой шэнжэтэй эрхим зохёолгонуудтнай ФМ радиогой долгёор нютагай үдэрнүүдтэ дамжуулагдаха, «Буряад үнэн» сониндо хэблэгдэхэ, удаань нютаг нютагай суглуулбари болгон, амяараа «Хүүгэд бэшэнэ» гэһэн гаршаг доро хэблэгдэхэ түсэбтэй.

Танай хүдэлмэридэ хэр олон нютаг үгэнүүдые зүбөөр, зохёолгынгоо удхада тааруулжа оруулһантнай тоологдожо, сэгнэлтын гол хүтэлбэри болохо. Энэ гэрэй хүдэлмэри сахим хаягаар мартын 20 болотор эльгээгты: exexelen@gmail.com. Асуудалай гарабал, Оюна Александровна Забановагай гарай утаста  хонходооройгты: 8 908 596 4002

 

ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА

Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, удаадахи мүрысөө дурадханабди.

БУЯН ХЭШЭГ УРЯАЛАЯ!

а) «Этигэл Хамбадаа зальбарал». Уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан. Командын гэшүүд жээрэбэй ёһоор тудаһан Зальбаралай бадагуудые уншаха http://ehehelen.ru/etigel-hambyn-zalbaral гэһэн сайтын номой һан соо Этигэлэй хамба ламын бүтээл татажа абаха.

б) «Доншуур маани». Сээжээр гүйсэдхэхэ http://ehehelen.ru/donshuur-maani гэһэн хаягаар үгэнь үгтэбэ. Заатагүй нэгэ бадаг бүлэгэй гол дуушан гансаараа гүйсэдхэхэ, удаань бэшэниинь тодон абаад, саашань суг үргэлжэлүүлхэ жэшээтэй.

в) «Сагаан Дара Эхын магтаал». Сээжээр гүйсэдхэхэ: http://ehehelen.ru/sagaan-darhin-sedhel-mete-hurdyn-magtaal-xiii-naadam

ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА

Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.

а) Уран гартан

Хүндэтэ басагад, гэртээ хониной арһа элдэхэ даабари үгтэнэ. Арһа элдэлгэ тухай Ивалгын дасан тусхай кино буулгажа, наадамай сайт дээрэ табинхай, тэрэниие анхарагты: http://ehehelen.ru/honinoj-arha-eldelge/ Тус тэмсээндэ орогшод «Оёдолшоной толи» гүйсэд мэдэхэ ёһотой байха: http://ehehelen.ru/oyodoldo-hereglegdehe-ugenuud/

Энэ шатаар асуудалай гарабал, дизайнер,оёдолшон Баирма Митуповада хонходоходо болохо: 8 924 555 1530

АРҺА ЭЛДЭЛГЭ ТУХАЙ

Арһа элэлгэ 5 хубиһаа бүридэнэ:

1 – дэбтээлгэ

2 – арһанай хүрьһэ халимнаха (арһанда үлэһэн мяха, тоһо өөхэнһөөнь һалгаха)

3 – угаалга

4 – пикель (арһанай структура-байгуулга хубилалга)

5 – арһа будалгын бодос (арһа нэбтэрүүлхэ, будаг, үнгэ шэнгээхэ)

6 – тоһодолго (арһа зөөлэрүүлгэ, һунаха агшаха аргатай болгохо)

1) Дэбтээлгэ

Хониной арһанай үлүү нооһыень хайшалаад, шоройһоонь сэбэрлэхэ.

– арһаяа хүйтэн уһанда шиихаад, һая үбшэһэндэл болоторнь 12 часай туршада уһан соого байлгаха. Арһанай һая абтаһан байбал, энэ үйлэ 2 дахин түргөөр үнгэрхэ.

2) Арһанай хүрьһэ хюһалга (мездрение)

Дэбтээһэн арһаяа уһан сооһоонь гаргаад, тааруу газарта тараан дэлгэхэ. Хюһуу-раар арһанай хүрьһэ ехэ нягтаар сэбэрлэхэ. Хэрбэеэ дутуу хюһагдаа һаа, арһанай эхүүн үнэр һалахагүй.

3) Угаалга

Арһаа угаахын урда бүлеэхэн уһан соогоо хэдэн удаа сэбэр уһанда зайлажа, угаалганда бэлдэхэ. Бүлеэн уһа руугаа сэбэрлэлгын зүйл-порошок нэмээд, 10-15 минута соо байлгахада болохо.

4) Пикель

– 50-70 литр хүйтэн уһан

– 30 мг 70% уксусна кислота 1 литр уһанда

– 1 литр уһанда 30 гр дабһа хэхэ

Энэ хадаа арһанай байгуулга хубилгаха пикельнэ бодос болоно. Арһаяа энээн соогоо шиихаад, 8-10 часай туршада худхажа, эрьюулжэ байжа баринабди. Пикельнэ бодостой уһанһаа арһаяа гаргаад, уһыень һабируулха, удаань уһаар зайлаха.

5) Арһа будалга

Хэрэглэгдэхэ:

– 50-60 литр уһан (40-45 градусһаа дээшэ байхагүй)

– 1литр уһанда 7 грамм хромбит нэмэхэ (хромбит +79149871453 утаһаар захижа болохо)

– 1 литр уһанда 30 грамм дабһа хэхэ.

Эдэ зүйлнүүдые холин, арһа будалгын бодос бэлдэнэбди. Энээн соогоо арһаяа шииханабди. Арһанда үнгэ оруулалгын гол үйлын шанартай үнгэрхын тула түрүүшын 3-4 час соо арһаяа үргэлжэ эрьюулжэ, худхажа байха шухала.

Арһа будалга 8-10 часай туршада үнгэрдэг. Уһанайнь дулаан 40 градус байха ёһотой. Дулаасуулгын хэрэгсэл (пушка) табяад, 5-7 час соо орхиходо болохо. Удаань арһаяа гаргаад, уһаар зайлаха, сэбэрлэхэ хэрэгтэй.

6) Тоһодолго — Арһанда түрхихэ эдеэ бэлдэлгэ

Иимэ зүйлнүүд хэрэгтэй болохо:

  1. 40 грамм АИ – 12 түхэлэй тоһон
  2. Привацела – 30 грамм
  3. Скипидар – 50 мг.

Эдэ бүхы бодосууд дээрэ 1 литр бусалжа байһан уһа нэмэхэдэтнай, һүндэл сайбар үнгэтэй зүйл болохо.

– Хабтагайда һунаан татажа хатааһан (70-80% хатаһан) арһандаа бэлдэгдэһэн бодосоо биирээр түрхигты.

– Арһанайнгаа хатажа эхилхэдэ, хабтагайһаань абаад, гараараа эмиржэ, мушхажа элдэн зөөлэрүүлхэ. Удаань дахин энэ бодосоо арһандаа түрхёод, хабтагар модондоо һунаан хатааха. Түрүүшынхидээл адляар арһанайнгаа хатахада, гараараа нидхэржэ, мушхажа байжа элдэхэ. Бүлеэхэн уһанда зөөлэрүүлгын зүйл нэмээд, арһаяа зайлаха.

Хэрбэеэ асуудалнууд гарабал, +7 914 987 1453 (Василий) утаһаар хонходооройгты.

 

Арһаар юумэ бүтээхэ гээшэ урматай ажал. Гэртээ элдэһэн арһаараа басагаднай элдэб зүйлнүүдые бүтээжэ, оёдолой онол аргануудтай танилсадаг. Ажалдаа хэрэглэхэ арһа, утаһа, зүү, хурабша г.м. абаад ерэхэ хэрэгтэй. Энэ ажал иимэ оноонуудаар сэгнэгдэхэ: арһа гараараа элдэлгэ – 10 оноо хүрэтэр, бэлэн арһа (худалдаанай) асарбал, 0 оноо абахат; оёдол – 5 оноо.

Мүнөө һуралсалай жэлэй туршада эрэ хүнэй үмдэхэ арһан дэгэл (дублёнко), сээжэбшэ (душегрейка, хантааз) оёхо зорилготойбди. Энэ наадамда оёдолой хэрэгсэлнүүдые, элдэһэн арһануудые!, оёжо эхилһэн зүйлнүүдээ абаад ерэхэ.

б) МОДОН ДАРХАН Энэ удаа уһа удхадаг, эдеэ буйлуулхада хэрэглэдэг модон шанага дархалаад ерэхэ

в) УРАН БАРИМАЛ (пластилин)

Хүндэтэ һурагшад, танай анхаралда шэмхэгдээгүй эрэ үхэр – һарлаг буха урлаха даабари үгтэнэ

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн

Этигэлэй Хамбын сургаал

Дэлхэйн гайхал боложо, буддын шажанай гүн шанарта удхые хизааргүй үндэртэ үргэжэ шадаһан 12-дугаар Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигэлов 2008 онһоо хойшо онсо саадын аргаар чойнжин лама Бимба Доржиевтай харилсан, дээдын номнол дамжуулна. Эндээһээ хуулаха http://ehehelen.ru/etigel-hamba-lamyn-surgaalnuudhaa-xxix-naadam/

ШАНГУУД ТУХАЙ

1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха.

ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ

  • Галдан Ленхобоев «Ашатын һайхан заяан»

http://soyol.ru/culture/books/4356/ PDF/ 3.9 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • https://buryadxelen.com/ «Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг»;
  • С.Д. Бабуев, Ц.Ц. Бальжинимаева «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи»;
  • «Учение Пандито Хамба Ламы Д.Д.Этигэлова», 2016, 2017, 2018; ссылкэ
  • «Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи» 2016;
  • «Буряад үнэн» сонин болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд;
  • Ц. Б. Будаев «Оньһон үгэ оншотой» У-Ү., 1988;
  • И. Мадасон «Буряад арадай оньһон, хошоо үгэнүүд», У-Ү, 1960;
  • Лодон Линховоин «Лодон багшын дэбтэрһээ»

http://soyol.ru/culture/books/4357/ PDF / 3.65 Мбайт энэ файл татажа абаха;

  • Сүлжээндэ ороод, фейсбук холбоондо Хамба лама Дамба Аюшеевэй хуудаһа хараха;
  • http://ehehelen.ru

 

Ямар нэгэн асуудалай гарабал, аймагайнгаа шэрээтэ ламанарта, мүн энэ сахим хаягаар хандажа болохо: exexelen@gmail.com 

Я. Ц. Ивахиновагай гар утас: +7 951 636 9069техническэ талаар асуудалай гарабал, 8 951 6374188 Дыжит Батуевагай гар утас.

 

Хүндэтэ багшанар!

 «Эхэ хэлэн-манай баялиг» наадамда ерэһэн һурагшадайнгаа үдын хойно үгтэһэн сүлөө сагынь үрэ ехэтэйгээр үнгэргэхэ хүсэлтэйгөөр элдэб сэдэбээр мастер-классудые үнгэргэхэ гэһэн һанамжа байна. Илангаяа морин хуураар эхин һуралсал үгэлгын, шажанай ойлгосонуудые тайлбарилга, хубсаһанай дизайн гээд олон даа…

Танай дунда үхибүүдтэй, багшанартай дүй дүршэлөөрөө хубаалдаха, һонин мэдээ дадал шадабари үгэхэ багшанар байбал, сэдэбүүдээ мэдүүлэгты. Наадамайнгаа хаягаар өөһэдынгөө бодол, дурадхал бэшыт гэжэ гуйнабди… Энэ хэмжээнүүд үдэрэй 15.00-17.00 саг хү

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

XXVIII наадамай дүнгүүд

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ». БҮГЭДЭ БУРЯАДАЙ ҺУРГУУЛИНУУДАЙ ХООРОНДО ИВАЛГЫН ДАСАНДА ҮНГЭРЖЭ БАЙДАГ XХVIII  НААДАМАЙ ДҮНГҮҮД

 

«БУРЯАД ХЭЛЭН» гэжэ номинациин зургаан үрөөнүүдэй Эрхим бүлэгүүд

  1. Бэсүүрэй аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг
  2. Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази
  3. Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуули
  4. Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули
  5. Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм
  6. Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

 

ЭТИГЭЛ ХАМБАДАА ЗАЛЬБАРАЛ, ДОНШУУР МААНИ, САГААН ДАРА ЭХЫН МАГТААЛ

I ҺУУРИ Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

II ҺУУРИ  Сэлэнгын аймагай  Үбэр-Зөөхэйн дунда һургуули

III ҺУУРИ Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм

 

ОРОД ДУУНУУДЫЕ БУРЯАДААРАА ДУУЛАЯ

I ҺУУРИ Захааминай  аймагай  Санагын дунда һургуули

II ҺУУРИ Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

III ҺУУРИ Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

 

УРАН ГАРТАН

I ҺУУРИ Чойдонова Алина, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

II ҺУУРИ  Буянтуева Алтана, Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат

III ҺУУРИ Доржиева Дари , Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

 

МОДОН ДАРХАН

I ҺУУРИ Цыбиков Хангал, Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули

II ҺУУРИ  Шарастепанов Бато, Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули

III ҺУУРИ Дандаров Цокто, Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули

 

УРАН БАРИМАЛ

I ҺУУРИ Цыдыпова Катияни, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

II ҺУУРИ  Рампилова Адиса, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм

III ҺУУРИ Тумуров Владислав, Захааминай  аймагай Михайловкын дунда һургуули

 

ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

I ҺУУРИ Дулмажапова Аня, Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм

II ҺУУРИ  Жапов Аюржана, Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат

III ҺУУРИ Чойдопов Арсений, Зэдын аймагай  Петропавловкын дунда һургуули

 

УРАН ЗОХЁОЛГО

I ҺУУРИ Цынгенова Суранзан, Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули

II ҺУУРИ  Баторова Надежда, Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули

III ҺУУРИ Осорова Бэлигма, Хэжэнгын аймагай Чисаанын дунда һургуули

 

УРАН ОРШУУЛГА

I ҺУУРИ Баторова Надежда, Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули

II ҺУУРИ  Хандуева Сурена, Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули

III ҺУУРИ Осорова Бэлигма, Хэжэнгын аймагай Чисаанын дунда һургуули

I һуури эзэлэгшэд: Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули

II һуури эзэлэгшэд: Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

 

һуури

Һургуули

оноо

1 Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг 140,9
2 Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули 138,4
3 Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази 136,4
4 Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули 131,3
5 Ахын аймагай Бүрэнголой дунда һургуули 130,1
6 Захааминай  аймагай  Хуртагын  дунда һургуули 128,8
7 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлгэм 127,7
8 Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуули 126,4
9 Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат 123,7
10 Зэдын аймагай  Доодо-Бургалтайн дунда һургуули 123,5
11 Захааминай  аймагай  Санагын дунда һургуули 122,5
12 Хэжэнгын аймагай Чисаанын дунда һургуули 120,1
13 Улаан-Сүхэ аймагай Шаргалжанай дунда һургуули 120
14 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлгэм 119,5
15 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Бүргэд» бүлгэм 114,2
16 Захааминай  аймагай Михайловкын дунда һургуули 113,9
17 Хяагтын аймагай Хяагтын-Адагай дунда һургуули 112,9
18 Хяагтын аймагай суглуулагдамал «Найрамдал » бүлгэм 112,8
19 Зэдын аймагай  Гэгээтэйн дунда һургуули 111,6
20 Улаан-Үдэ хотын «Зандан Жуу» түб 107,7
21 Зэдын аймагай  Петропавловкын дунда һургуули 107,2
22 Сэлэнгын аймагай  Сэлэндүүмын дунда һургуули 107,2
23 Баргажанай  аймагай Хилганын дунда һургуули 106,9
24 Загарайн аймагай  Асагадай дунда һургуули 106,8
25 Сэлэнгын аймагай  Ноёхоной дунда һургуули 105,5
26 Ивалгын аймагай Дээдэ-Ивалгын дунда һургуули 105,4
27 Хэжэнгын аймагай Ородой дунда һургуулиин «Алтан буурсагууд» бүлгэм 104,1
28 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 4-дэхи дунда һургуули 98,5
29 Ивалгын аймагай Оронгын  дунда һургуули 97,5
30 Сэлэнгын аймагай  Үбэр-Зөөхэйн дунда һургуули 95,3
31 Мухаршэбэрэй аймагай Галтайн дунда һургуули 95
32 Улаан-Үдэ хотын суглуулагдамал «Тэрэнги» бүлэг 93,6
33 Зэдын аймагай  Боргойн дунда һургуули 92,3
34 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Дүхэриг» бүлэг 91,7
36 Хяагтын аймагай Хяагта хотын 3-дахи дунда һургуули 91,4
35 Хурамхаанай аймагай Хурамхаанай 1-дэхи дунда һургуули 88,3
37 Ивалгын аймагай Гэльбэрын дунда һургуули 81,8
38 Сэлэнгын аймагай  Загастайн дунда һургуули 74
39 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуули 70,5
40 Түнхэнэй аймагай Харбяангуудай дунда һургуули 70,5
41 Улаан-Үдэ хотын 8-дахи дунда һургуули 67,5
42 Зэдын аймагай  Дээдэ-Ториин дунда һургуули 65,5
43 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 2-дохи дунда һургуули 65
44 Зэдын аймагай  Дэрэстэйн дунда һургуули 55,3
45 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 6-дахи дунда һургуули 53,2
46 Сэлэнгын аймагай  Новоселенгинскын интернат-һургуули 49
47 Ивалгын аймагай hужаагай дунда һургуули 48
48 Сэлэнгын аймагай  Харганаагай дунда һургуули 48
49 Сэлэнгын аймагай  Галуута нуур хотын 3-дэхи дунда һургуули 44,3
50 «Буряад үнэн» сониной бүлэг 43,5
51 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 43,5
52 Улаан-Үдэ хотын 19-дэхи дунда һургуули 40
53 Улаан-Үдэ хотын 51-дахи дунда һургуули 39,5
54 Улаан-Үдэ хотын 42-дахи дунда һургуули 35
55 Улаан-Үдэ хотын 37-дохи дунда һургуули 32,5
56 Улаан-Үдэ хотын 1-дэхи дунда һургуули 31,9
57 Улаан-Үдэ хотын 56-дахи физикэ, тоо бодолгын шэглэлтэй һургуулиин «Солонго» бүлгэм 31,8
58 Улаан-Үдэ хотын 63-дахи дунда һургуули 31
59 Ивалгын аймагай Сотниковой дунда һургуулиин 2-дохи бүлгэм 28,5
60 Ивалгын аймагай Сотниковой дунда һургуули 26
61 Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуулиин «Халюута» бүлгэм 25
62 Улаан-Үдэ хотын 57-дохи дунда һургуули 23
63 Улаан-Үдэ хотын 56-дахи физикэ, тоо бодолгын шэглэлтэй һургуулиин «Табан хурган» бүлгэм 20
64 Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуули 19,2
65 Улаан-Үдэ хотын 40-дэхи дунда һургуули 10

Тодорхой хүсэнэгтэ үгтэнэ: itog 28

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

Бэлигүүн толиин зурагууд

2-дугаар сургаал

3-дугаар сургаал

4-дугаар сургаал

5-дугаар сургаал

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


Манай һонинууд тухай бэшэгүүдые абажа байгты!