мэдээсэл

  • 0

Хүндэтэ багшанар!

Таанарые 6 һарын 24-25-да Ивалгын дасанда үнгэргэгдэхэ XII Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигиловта зорюулагдаһан уласхоорондын  конференцидэ  уринабди.

Бимба ламаар дамжан ерэhэн Этигэл хамбын сургаал тайлбарилан шэнжэлжэ, һургаалнуудай гүн удха дээрэ бодомжолон ойлгохо, тайлбарилха гээшэ шухала. Буряад хэлэн дээрээ энэ сэдэбээр бодомжолхо хүсэлтэйшүүлэй  тусхай секци байгуулагдахань.

«Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамуудта  Этигэл хамбын һургаалнуудые сээжээр  мэдэхэ, һургаал заабаринуудайнь удха хүсэлдүүлэн хэлэхэ гэһэн даабаринууд үгтэжэ байгаа, саашадаашье үргэлжэлхэ. Тиимэһээ  энэ конфренцидэ хабаадажа, энэ сэдэбээр мэдэсээ үргэдхэхэ, сэдьхэлээ баяжуулхаяа сугларая. «Эхэ хэлэн – манай баялиг» наадамда  ябажа байдаг багшанар заатагүй булта ерэжэ, һанамжа бодолнуудаараа хубаалсахыетнай уринабди. Конференцидэ оролсохоёо Дымбрыл багшада энэ утаһаар мэдүүлэгты: 8 924 658 3985

 

«Даша Чойнхорлин» Ехэ һургуулиин ректор    Гэбшэ Дымбрыл Дашибалданов

 

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

Хүндэтэ һурагшад!

12-дохи «Эхэ хэлэн-манай баялиг»наадамай  телевизионно  шатын блиц-урилдаанда техническэ талаһаа алдуу гаргагдаһанай ушараар  хэдэн  командын  гэшүүдтэ харюугайнь саг  дутуу үгтөө. Алдуу  тэрэ сагтаа обёорогдожо, харюунуудтань    5-5 оноонууд нэмэгдээ гэжэ мэдүүлнэбди. Таагүй алдуугайнгаа түлөө хүлисэл гуйнабди.

2017-2018 һуралсалай жэлэй хугасаада үнгэрхэ наадамайнгаа даабаринуудта ямар шэнэ шэглэл, даабаринуудые оруулхаар бэ гэжэ һанамжануудаа бэшэхыетнай уряалнабди.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ» ГЭҺЭН ИВАЛГЫН ДАСАНДА ҮНГЭРҺЭН XVIII УРИЛДААНАЙ ДҮНГҮҮД

Ивалгын дасанда үнгэржэ байдаг буряад хэлэнэй  заншалта мүрысөөнүүдэй ээлжээтэ наадан 2017 оной табан һарын 26-да дасанайнгаа Ехэ һургуулиин үрөөнүүд болон танхимууд соо үнгэржэ, хойто үдэрынь, табан һарын 27-до, Буряадай сэнхир дэлгэстэ үргэлжэлбэ.

Буддын шажанай заншалта Сангхын дурадхалаар «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн hургуулинууд хоорондын мүрысөөн үнгэрбэ. Энэл мүрысөөнэй үргэлжэлэл хойто үдэрынь, мүн лэ заншалта ёһоороо, отог нютагуудаараа хубааран, 6 бүлэг болоод, Буряадай Гүрэнэй сэнхир дэлгэсэй сэхэ дамжуулгада хоёр сагай туршада мүн лэ мүрысэжэ хабаадалсаа. (11 сагһаа 13 саг болотор).

Энэ ехэ хэмжээ ябуулгын зорилгонуудые богони тэдыгээр һануулан хэлэбэл иимэ:

= Буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлөөхэ, хэлэнэй нютаг аялган дээрэ харилсаха оршон байдалые дэмжэхэ;

= Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан дэмжэжэ, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, урлал, түүхые саашань арьбадхан болбосоруулха хүсэл түрүүлжэ, түрэл арадай баялиг болохо эжы, абынгаа хэлэ хүндэлэн үргэжэ һургаха.

 Энэ удаа Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман эбээн тэдхэжэ оролсоод, шагналай болон бусад гаргашануудые бэе дээрээ даажа абаа.

Эхилээд үдэрэй туршада нэрлэгдэһэн заабаринуудаар үнгэрһэн мүрысөөнүүд ямар дүнтэй гараа юм гэжэ хараябди:

ХОЁР ХЭЛЭ ТЭГШЭ МЭДЭЕ!

I ҺУУРИ Раднаева Алтана, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

II ҺУУРИ   Актинова Мэдэгма, Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуули

III ҺУУРИ Цыбикжапова Настя, Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

 

БЛИЦ-УРИЛДААН «Мэдэжэ ябаха ойлгосонууд»

I ҺУУРИ Ракшаева Намжила, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

II ҺУУРИ Цыбикжапова Настя, Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

III ҺУУРИ Бурунова Алтана, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

 

УРАН БЭЛИГТЭЙ, УЛЬГАМ ХЭЛЭТЭЙ

I ҺУУРИ Пурбуев Энхэ, Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуули

II ҺУУРИ   Буянтуева Дари, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

III ҺУУРИ Доржиева Долгор, Хурамхаанай аймагай Гааргын дунда һургуули

 

ЭЖЫНЭРЭЙ ЭРХИЛДЭГ АЖАЛ ЭРХИМ БАСАГАД ХАЛАН АБАНА

I ҺУУРИ  Гатапова Сагаан-Дари, Хурамхаанай аймагай Гааргын дунда һургуули

II ҺУУРИ   Намсараева Намсалма, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

III ҺУУРИ Гергенова Ксения, Түнхэнэй  аймагай Тоорын дундa hургуули

 

ШЭРЭ, БИИРЫН УДХА ЕХЭ

I ҺУУРИ Дайндаров Барас, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

II ҺУУРИ   Шагдарова Айдана, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

III ҺУУРИ Янданов Амгалан, Түнхэнэй  аймагай Тоорын дундa hургуули

 

ЭТИГЭЛ ХАМБАДАА ЗАЛЬБАРАЛ, ДОНШУУР МААНИ,

САГААН ДАРА ЭХЫН МАГТААЛ

I ҺУУРИ  Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлэг

II ҺУУРИ   Хурамхаанай аймагай Гааргын дунда һургуули

III ҺУУРИ Сэлэнгын аймагай  Харганаагай дунда һургуули

 

УРАН ГАРТАН

I ҺУУРИ Гатапова Сагаан-Дари, Хурамхаанай аймагай Гааргын дунда һургуули

II ҺУУРИ Дармаева Лена, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

III ҺУУРИ Балданова Виктория, Сэлэнгын аймагай  Харганаагай дунда һургуули

 

УРАН ДАРХАН

I ҺУУРИ Дашиев Галсан, Зэдын аймагай Дээдэ-Ториин дунда һургуули

II ҺУУРИ   Бадмаев Заято, Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг

III ҺУУРИ Цыденов Алдар, Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули

 

УРАН БАРИМАЛ

I ҺУУРИ Цыдыпова Катияни, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази

II ҺУУРИ   Сандыков Мэргэн, Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат

III ҺУУРИ Бальжинимаев Цэбэк, Мухаршэбэрэй аймагай Галтайн дунда һургуули

 

ХАМБА ЛАМЫН ШАН АБАЛГЫН ТЭМСЭЭН

I ҺУУРИ Буянтуева Аяна, Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули

II ҺУУРИ   Аранжапова Ирина, Улаан-Сүхэ аймагай Шаргалжанай дунда һургуули

III ҺУУРИ Самбуев Норбо, Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуули

 

 

ҺУРГУУЛИНУУДАЙ ХООРОНДЫН ҺУУРИНУУД:

1 Хориин аймагай Ааланай дунда һургуули 101,23
2 Бэсүүрэй  аймагай Харланай үхибүүдэй бүлэг 100,8
3 Хурамхаанай аймагай Гааргын дунда һургуули 95,1
4 Улаан-Сүхэ аймагай Шаргалжанай дунда һургуули 91,45
5 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Урагшаа» бүлэг 90,25
6 Ивалгын аймагай Ивалгын дунда һургуули 89,9
7 Сэлэнгын аймагай  Ноёхоной дунда һургуули 89,25
8 Зэдын аймагай Доодо-Бургалтайн дунда һургуули 86,4
9 Сэлэнгын аймагай  Харганаагай дунда һургуули 84,6
10 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Дүхэриг» бүлэг 83,28
11 Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат 82,75
12 Хэжэнгын аймагай Хэжэнгын дунда һургуулиин «Жэмбүүр» бүлэг 82,2
13 Зэдын аймагай Цагаатайн дунда һургуули 81,45
14 Сэлэнгын аймагай  Жаргалантын дунда һургуули 79,25
15 Түнхэнэй  аймагай Тоорын дундa hургуули 79
16 Хяагтын аймагай Ехэ-Нугын дунда һургуули 77,4
17 Хяагтын аймагай Алтайн дунда һургуули 76,3
18 Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи Буряад гимнази 74,9
19 Мухаршэбэрэй аймагай Галтайн дунда һургуули 72,15
20 Хяагтын аймагай Мөөрөөшын дунда һургуули 68,4
21 Баргажанай аймагай Хилганын дунда һургуули 67,2
22 Улаан-Үдэ хотын һургуулинуудай нэгэдэмэл «Тэрэнги» бүлэг 63,8
23 Ивалгын аймагай Доодо-Ивалгын дунда һургуули 63,7
24 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Жаргалтай бүлэ» бүлэг 58,3
25 Ивалгын аймагай Гэльбэрын дунда һургуули 54,9
26 Ивалгын аймагай Оронгын дунда һургуули 54,2
27 Сэлэнгын аймагай Загастайн дундa hургуули 51,1
28 Зэдын аймагай Дэрэстэйн дунда һургуули 49,2
29 Ивалгын аймагай Һужаагай дунда һургуули 49,1
30 Зэдын аймагай Дээдэ-Ториин дунда һургуули 45,9
31 Улаан-Үдэ хотын 54-дэхи дунда һургуулиин «Бага дүхэриг» бүлэг 42,4
32 Ивалгын аймагай Дээдэ-Ивалгын дунда һургуули 36,45
33 Яруунын аймагай Иисэнгын дунда һургуули 28
34 Ивалгын аймагай Гүрэльбын дунда һургуули 14,5

Табан һарын 27-до Буряадай сэнхир дэлгэс дээрэ наадан үргэлжэлжэ, эндэ хабаадаһан бүлэгүүд иимэ һууринуудта гараа:

 

       1 һуури Хори буряадуудай бүлэг                                         – 56,0 оноо

       2 һуури Улаан-Үдэдэ ажаһуудаг буряадуудай бүлэг        – 55,5 оноо

       3 һуури Баргажан буряадуудай бүлэг                                 – 54,5 оноо

4 һуури Сэлэнгын буряадуудай бүлэг                                 – 54,0 оноо

5 һуури Эрхүү-Ивалга буряадуудай бүлэг                          – 52,7 оноо

6 һуури Хонгоодор буряадуудай бүлэг                                – 44,7 оноо

 

Тодорхой хүсэнэгтэ үгтэнэ: itog 18

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

Хүндэтэ һурагшад, багшанар! Танай табиһан асуудалнуудта харюунууд

— Оршуулһан  хүдэлмэринүүдээ  абаад ерэхэт.  Жюридэ өөһэдөө шэлээд, нэгэ оршуулгаяа уранаар хөөрэжэ үгэхэт.

— Үгтэһэн 130 блиц-асуудалнуудта урда наадамуудай үшөө 10 асуудалнууд нэмэгдэхэ.  Финалда орогшодтнай  2 минутын туршада ами аминдаа  асуудалда харюусаха (үгтэһэн саг соо хэн олон зүб харюу үгэнэб гэһэн урилдаан)

— «Дуулаһан-шэхэндэ….» гэһэн урилдаандаа  хошон, хүхюун зугаа дэлгэхэт, тиихэдээ заатагүй  радиодо дамжуулга хэжэ байнабди гэжэ һанаад хөөрөөрэйгты  (хандалга, мэндэшэлэлгэ, хаанаһаа дамжуулга ябанаб, хэн хөөрэнэб, баярай үгэ … өөрын онсолиг оруулха гэжэ оролдогты даа)

— Зурагаар хөөрөө хэхэдээ, хэн уран зураашын хүдэлмэри абаабта, юундэ, юугээрээ анхарал татааб … гэжэ тон тобшоор мэдээ үгөө һаатнай, һайн байгаа гү?

— Шэнжэлэлгын хүдэлмэри хэхыетнай сэдэбүүд үгтөө. Эндэ заатагүй  хэнэй номдо хандаһанаа, хэнтэй хөөрэлдэжэ, энэ мэдэсэ абаһанаа тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Тобшоор хэлэбэл, шэнжэлэлгын хүдэлмэриин түхэл алдахагүй гэжэ оролдогты

— Хамба ламын тэмсээндэ ехэнхи асуудалнууд  Этигэл хамбын һургаалнуудаар байха

—  оёдолоо дүүргэһэн басагад  сүлөөтэй байха, дефилеэдэ хабаадахаа бэлдэхэ, бэшэмнай хэжэ байһан ажалаа дүүргэхэ

— «Уран баримал» шэглэлээр хүдэлхэ һурагшадай   гэртээ хэһэн хүдэлмэри сэгнэгдэхэгүй

— Уран дархашуул  бүтээл тухайгаа хөөрэхэ, ажалайнгаа удха, һубарил  тухай сүлөө хэлэхэ аргатай байха

— Жэлэйнгээ дүн гаргаһан ехэ наадамдаа олоороо ерэхэ гэжэ хүлеэхэбди таанадаа

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


  • 0

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ» Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын XVIII наадам

«ЭХЭ ХЭЛЭН – МАНАЙ БАЯЛИГ»

Бүгэдэ Буряадай һургуулинууд хоорондын XVIII наадам

Буддын шажантанай заншалта Сангхын дурадхалаар эмхидхэгдэнэ

 

Эбээн тэдхэгшэ:

Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман

2017 оной 5 һарын 26-27

 

Наадамай зорилгонууд

  • Наадам буряад хэлэнэй гайхамшагта баялиг болохо нютаг хэлэнүүдые алдангүй үлөөхэ, нютаг хэлээрээ харилсаха таарамжатай оршон байгуулхын тула эмхидхэгдэнэ.
  • Хүүгэд, залуушуулые буряад хэлэ үзэхэдэнь урмашуулан дэмжэжэ, түрэл арадайнгаа хэлэ, соёл, уралиг, түүхые саашань арьбадхан болбосоруулха хүсэл түрүүлжэ, түрэл арадай баялиг болохо эжы, абынгаа хэлэ хүндэлэн үргэмжэлүүлжэ һургаха.
  • Эхэ хэлэнэйнгээ нөөсэ баяжуулха зорилготойгоор үнгэрхэ даабаринуудаа үргэдхэхэ, хүүгэдэй зохёохы арга боломжо хурсадхаха.

 Наадамай үнгэрхэ болзор, хаяг:

  • XVIII наадамай 1-дэхи шата 2017 оной 5 һарын 26-да «Даши Чойнхорлин» гэһэн Буддын шажанай Ехэ һургуулида үнгэрхэ (Ивалгын дасан). Бүридхэл: 9.00 – 10.00
  • XVIII наадамай 2-дохи шата XII телевизионно наадам 5 һарын 27-до Буряадай гүрэнэй телевиденидэ үглөөнэй 11:00 сагһаа үдын 13:00 болотор үнгэрхэ.

Наадамда хабаадагшадта:

  1. Долоон-юһэн хүнһөө бүридэһэн бүлгэм соо эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад заатагүй орохо ёһотой. Бүлгэмэй бүридэлдэ 70 хубинь басагад байха зэргэтэй (басагад буряад заншалаар үһэеэ гүрэхэ).
  2. Тус наадамнай Буддын шажанай Ехэ һургуулиин танхимууд соо үнгэрхэ. Командын гэшүүд танхимуудаар таража, туд тудтаа даабаринуудые дүүргэхэ. Командын гэшүүдэй абаһан баллнуудаар һууринууд олгогдохо.

Наадамай эрилтэнүүд:

  • Наадамда хабаадагшад сүлөө сэдэбээр хөөрэлдэхэ, һанал бодолоо найруулан зохёохо дадал, дүршэлтэй байха.
  • Нютаг бүхэниие түлөөлжэ ерэһэн хабаадагшад өөрынгөө нютаг хэлэн дээрээ хэлэхэ, хөөрэхэ, мүрысөөгөө хамгаалха.

Нэмэлтэ мэдээсэл: 

 

  1. 1. Наадамай эрилтээр эхин, дунда, ахамад ангинуудай һурагшад заатагүй хабаадаха гэһэн заршам хубилгаһан бүлгэмүүдэй оноо дарагдаха. Эндэ ганса ахамад ангинуудһаа бүридэһэн бүлгэмүүд тухай хэлэгдэнэ.
  2. Наадамай оноо тоололгын комисси бүридхэгдэхэ. Аймагуудһаа гурбан багша ээлжээгээр комиссиин гэшүүд боложо, бүхы оноо тоололсожо, наадамай дүн гаргалсаха.

 

НААДАМАЙ ШАТАНУУД

 

Табан хушуу мал гэгдэһэн морин, үхэр, хонин, ямаа, тэмээгээ үе наhаараа үдхэжэ hууhан буряад зоной ажабайдалые адууhа малhаа амяарнь харахын аргагүй юм. Тиимэһээ эхэ хэлэндээ зорюулһан «Эхэ хэлэн – манай баялиг» гэһэн наадамай шатанууд үндэһэн шагай нааданай буудалнуудай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

 

Шагайнууд хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн гэһэн ондо ондоо үзэгдэлтэй байдаг юм. Хабтайжа бүхыгөөд унаһан шагайе «хонин» («бүхэ»), хонхойгоод унаһыень «ямаан» («хонхо»), бүтүү талаараа өөдөө хараад тогтоһониинь «морин», хээтэй хажуугаараа өөдөө хараһаниинь «үхэр», сомсойгоод тогтошоһониинь «тэмээн» («ёро») болодог юм.

I ШАТА

  1. МОРИН ТАЛА

а) Нютаг хэлэнэй толи

б) Хоёр хэлэ тэгшэ мэдэе!

 

  1. ХОНИН ТАЛА

а) Блиц-урилдаан

б) Уран бэлигтэй, ульгам хэлэтэй

 

  1. ҮХЭР ТАЛА: Баян хэлэтэй арад – ерээдүйтэй!

а) Эжынэрэй эрхилдэг ажал эрхим басагад халан абана

б) Шэрэ, биирын удха ехэ

 

  1. ЯМААН ТАЛА: Буян хэшэг уряалая!

а) Этигэл Хамбадаа Зальбарал

б) Доншуур маани

в) Сагаан Дара Эхын магтаал

 

  1. ТЭМЭЭН ТАЛА

а) Уран гартан

б) Уран баримал

в) Модон дархан

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. 

Хамбын шан абалгын тэмсээн

 

НААДАМАЙ ДҮРИМҮҮД

 

I ШАТА

ШАГАЙН МОРИН ТАЛА

Холо газарые ойртуулдаг, хариин зониие нэгэдүүлдэг, хазаар дараа хатартай морин эрдэниин нэрэтэй түрүүшын мүрысөөн.

 

МЭДҮҮЛГЫН ЖЭШЭЭ

Аймаг ________________________________________Һургуули__________________________________

Хүтэлбэрилэгшэ багшын (багшанарай) обог нэрэ ______________________________________________

Холбоо бариха утаһан, e-mail:_______________________________________________________________

Гэрэй хаяг:_______________________________________________________________________________

Багшын паспортын дугаар болон хэзээ, ямар байгуулга олгоһон тухай мэдээсэл:
________________________________________________________________________________________

ИНН, СНИЛС:_____________________________________________________________________________

а) Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толи

Толи хэблэлдэ бэлдэжэ дүүргэһэн бүлэгүүдһээ бэшэ һургуулинууд урда урилдаанда үгтэһэн даабаринуудаа дабтанабди. Толиингоо удха, бүридхэл нарибшалан харагты – словари оформлять по алфавиту точно по образцу без граф, таблиц, литературных сравнений с указанными курсивами, нумерацией страниц, заглавные слова печатать полужирным шрифтом. Хүдэлмэриин хэмжээн: 2000-3000 үгэһөө үлүү байха зэргэтэй. Эльгээһэн хүдэлмэринүүд бэлдэгдэжэ байһан «Буряад хэлэнэй нютагай аялгын толидо» орохо. Хэһэн хүдэлмэриеэ ба мэдүүлгэеэ 5 һарын 23 болотор exexelen@gmail.com гэһэн сахим хаягаар эльгээхэ. Бэлдэһэн толиёо дахин шалгаад, урда наадамануудай энэ урилдаанда үгтэһэн ажаглалтануудые хараадаа абан сэбэрлэгты.

Хори буряадуудай шэнжэлһэн хүдэлмэри амяараа хэблэгдэн гараха, тиимэһээ энэ ажалдаа тон наринаар хандагты! Толи бэлдэхэ даабарида хори хэлэтэй бүлэгүүд нютагайнгаа зоной обог, нэрэ, ара нэрэнүүдэй, нютагайнгаа газар уһанай буряад нэрэнүүдэй удха тайлбарилха гэһэн байгаа. Энэ ажалдаа урданай угай бэшэгүүдые хэрэглэжэ, буряад, эвенк, түгэд нэрэнүүдэй удха тайлбарилагты. Урда наадамда эльгээһэн хүдэлмэринүүдтээ материал нэмэжэ эльгээгты.

 

б) Хоёр хэлэ тэгшэ мэдэе!

Нютаг хэлэндээ оршуулга хэхэ даабари. Энэ хаягаар үгтэһэн Ородой эрхим уран зохёолшодой үгүүлэлнүүдые оршуулхат. Ссылка

  1. Сэлэнгын буряадууд: Сэлэнгэ, Хяагта, Зэдэ, Бэсүүрэй Харлан

В.Сухомлинский «Скажи человеку «Здравствуйте», «Легенда о материнской любви», «Юрко-тимуровец»

  1. Хонгоодор буряадууд: Аха, Захаамин, Түнхэн, Алайр

Т. Ломбина «У каждого своё счастье», В. Сухомлинский «Я больше не буду», «Самые ласковые руки» 

  1. Эрхүү буряадууд:

В.Сухомлинский «Кто кого ведёт домой», «Седьмая дочь», Борис Ганаго «Они забыли»

  1. 4. Баргажан буряадууд: Баргажан, Хурамхаан

В. Осеева «Навестила», сказка «Благодарные статуи», В. Сухомлинский «Бабушка отдыхает» 

  1. Хори буряадууд: Хэжэнгэ, Ярууна, Хори, Загарай, Мухар-Шэбэр, Бэшүүр

В. Сухомлинский «Как соловьиха поит свох деток», «Как родился Василко», «Все добрые людиодна семья».

  1. Улаан-Үдэ:

В.Сухомлинский «Сказка о Гусыне», «Именинный обед», Борис Алмазов «Горбуша»

 

Тусхайлан оршуулһан хүдэлмэриеэ урилдаандаа асаржа, жюриин анхаралда табихат. Оршуулгын урилдаанай үгүүлэлнүүдэй нэгые наадам дээрээ нютаг хэлэн дээрээ сээжээр хөөрэхэт. Эрхим хүдэлмэринүүд ФМ радиогоор дамжуулагдаха.

 

ШАГАЙН ХОНИН ТАЛА

Ууса дүүрэн хэшэгтэй, урдаа хараха хушуута мал, хонгор дайдымнай шэмэг – хун сагаан хонин эрдэниин нэрэтэй хоёрдохи мүрысөөн.

 

а) Блиц-урилдаан

ehehelen.ru сайт дээрэһээ «Мүрысөөнэй даабаринууд» гэһэн хуби сооһоо сэдэбүүдые анхарагты.

http://ehehelen.ru/blits-urildaan-xvii-naadam/  гэһэн сайт дээрэ үгтэһэн асуудалнуудта харюу бэлдэхэ.

Энэ урилдаанда командын түлөөлэгшэ бүхэн 2 минутын туршада нэгэ үгөөр олон зүб харюу үгэхые оролдохо. Асуудалда харюугүй байгаа һаа, «саашань» гээд, үгтэһэн саг соогоо 2 минутын туршада хэн олон зүб харюу үгэнэб гэжэ урилдаха.

 

б) «Уран бэлигтэй, ульгам хэлэтэй»

«Дуулаһан шэхэндэ, үзэһэн нюдэндэ» – хёрхо нюдэтэй, һүбэлгэн бодолтой радиорепортернуудай урилдаан.

Радиодамжуулгада сүлөө сэдэбээр хошон үгэ, хүхюу зугаа, холшор аяг харуулһан 2 минутын үргэлжэлтэй хөөрөө бэлдээд ерэхэ. Хөөрөөнтнай һонин, шог зугаатай, нютаг хэлэнэй аянгатай, MP3 файлай абяаниинь тодо, 2 минутаһаа үлүү бэшэ exexelen@gmail.com сахим хаягаар 5 һарын 25 болотор эльгээхэт.

 

ШАГАЙН ҮХЭР ТАЛА

«Үнеэтэй айл үлдэхэгүй, булагтай газар гандахагүй» гэһэн үгын ёһоор гандашагүй абьяас бэлигээ харуулха мүрысөөн.

 

БАЯН ХЭЛЭТЭЙ АРАД – ЕРЭЭДҮЙТЭЙ

 

а) «Эжынэрэй эрхилдэг ажал эрхим басагад халан абана» (шэнжэлэлгын хүдэлмэри)

 

Сэлэнгэ буряадай бүлэг – эрмэгтэй гутал

Баргажан буряадай бүлэг – арһа элдэлгэ

Хонгоодор буряадай бүлэг – нооһон хүнжэл

Эрхүү буряадай бүлэг – эхэнэр хүнэй дэгэл

Улаан-Үдын буряадай бүлэг – олбог, тохом (шэрдэг)

Хори буряадай бүлэг – тойробшо малгай

 

Үгтэһэн сэдэбүүдээр хөөрөө бэлдэхэдээ, ажалайнь һубарил, үйлэдэлгэ, ямар хэрэгсэлнүүд хэрэглэгдэхэб гэжэ тэмдэглэхэ. Бэлдэхэ зүйлэйнгөө түүхэ, удха тухай тобшоор хэлэхэ. Хөөрөөндэ 2 минута үгтэхэ.

 

б) «Шэрэ, биирын удха ехэ»

Энэ урилдаанда хабаадагшад ямар нэгэ зурагаар хөөрөө (үгүүлэл) бэлдэхэ. Буряад хэлэнэй сахим һураха бэшэгэй «Уран зурагай» галерей соо «Үйлэ байдал» гэһэн сэдэбэй зурагуудынь хаража болоно. (зурагууд табигдаха)

Хөөрөөнтнай 2 минутын туршада үнгэрхэдөө, һонин удхатай, нютаг хэлэнэй аянгатай, өөрсэ бодолтой, хурса үгэтэй байха ёһотой. Түхэлөөрөө монологшье, зүжэглэмэлшье байжа болоно.

 

ШАГАЙН ЯМААН ТАЛА

Һүбэлгэн гээшэнь аргагүй, хурдан түргэниинь гайхалтай, бэлшээриин һайниие бэдэрдэг, бэрхэшээл гэжэ мэдэдэггүй ямаанай зан абариие һайшаажа, удаадахи мүрысөө дурадханабди.

 

БУЯН ХЭШЭГ УРЯАЛАЯ!

а) «Этигэл Хамбадаа Зальбарал». Уран гоёор, сээжээр уншалгын урилдаан. Командын гэшүүд жээрэбэй ёһоор тудаһан Зальбаралай бадагуудые уншаха http://ehehelen.ru/etigel-hambyn-zalbaral гэһэн сайтын номой һан соо Этигэлэй хамба ламын бүтээл татажа абаха.

б) «Доншуур маани» сээжээр гүйсэдхэхэ http://ehehelen.ru/donshuur-maani гэһэн хаягаар үгэнь үгтэбэ. Заатагүй нэгэ бадаг бүлэгэй гол дуушан гансаараа гүйсэдхэхэ, удаань бэшэниинь тодон абаад,саашань суг үргэлжэлүүлхэ жэшээтэй.

в) «Сагаан Дара Эхын магтаал» сээжээр гүйсэдхэхэ: http://ehehelen.ru/sagaan-darhin-sedhel-mete-hurdyn-magtaal-xiii-naadam

 

ШАГАЙН ТЭМЭЭН ТАЛА

Арад зоноо тэдхэдэг, элинсэгэйнгээ нютагта заяан гэжэ магтуулһан ажалша, бүхэриг тэмээндэ зорюулагдаһан шата. Эжы абын дүршэл халан абаха басагад, хүбүүдтэ зорюулагдаһан урилдаан.

а) Уран гартан

Хүндэтэ басагад, гэртээ хониной арһа элдэхэ даабари үгтэнэ. Арһа элдэлгэ тухай Ивалгын дасан тусхай кино буулгажа, наадамай сайт дээрэ табинхай, тэрэниие анхарагты. http://ehehelen.ru/honinoj-arha-eldelge/ Гэртээ элдэһэн арһаараа басагаднай элдэб зүйлнүүдые бүтээжэ, оёдолой онол аргануудтай танилсадаг. Ажалдаа хэрэглэхэ утаһа, зүү, хурабша г.м. абаад ерэхэ хэрэгтэй.

 

17-дохи наадамда үгтэһэн ажалаа түгэсхэжэ байһан басагад оёһоноо дүүргээд, мүнөө наадамда ерэжэ, оёһоноо тушаагаад, сүлөөтэй болохот. Бэшэ оёдолшоднай урда наадамда эхилһэн ажалаа саашань үргэлжэлүүлхэ (ямар шатада хүрөөд ябаһаниинь багшада тэмдэглээтэй).

 

Хүндэтэ уран гартан! Арһаар юумэ бүтээхэ гээшэ урматай ажал.

Эсхэбэриһээ үлэһэн багахан танай ажал иимэ оноонуудаар сэгнэгдэхэ: арһа гараараа элдэлгэ – 10 оноо хүрэтэр, бэлэн арһа (худалдаанай) асарбал, 0 оноо абахат; оёдол – 5 оноо, гэрэй даабари дүүргэлгэдэ 5 оноо хүрэтэр табигдаха (оёхо арһан дэгэлэйнгээ эскиз, лекало бэлдэхэ гэһэн даабаритай байгаат).

Түрүүшынхиеэ ерэһэн басагадта оёдолой оньһотой танилсалга эхинһээнь үгтэхэ. Хүндэтэ басагад, энэ удаа ерэхэдээ, арһан дэгэлэй нэгэ эскиз; хэб, лекало; элдэһэн арһа; гадарай торго; урда наадамуудта оёһон бүхы эдлэлнүүдээ асарха (гутал, малгай-юудэн, бээлэй, хантууза г.м.) Танай бүтээлнүүдэй харалга эмхидхэгдэхэ. Бултандатнай амжалта, зохёохы ажалдатнай абьяас хүсэе!

 

б) Модон дархан

18-дахи наадамда «Уран дархан» гэһэн урилдаанда зосоонь һү тараг суглуулжа бүлэдэг модон амһарта – һаба (бүлэмүүр….) болон айраг бүлэхэдэ хэрэглэгдэдэг, дороо һэрбээтэй худхуур, һабын хабхаг дархалаад асарха. Хэмжүүрээрээ һабатнай ажалдаа хэрэглэмээр байха зэргэтэй (юрэнхы хэмжүүрэй).

 

в) Уран баримал

Уран гартай хүбүүд, басагад! Үгтэһэн зураг хараад, гэртээ һорилго хэгты: Ссылка табигдаха

Найман хүлтэй, гарьдын толгойтой арсаланай бэетэй амитанай байдалыень олон янзаар бүтээхэ. Адлирхуу түхэлэй хүдэлмэри наадам дээрэ үгтэхэ. Гэртээ хэһэн хүдэлмэритнай сэгнэгдэхэгүй!

II ШАТА

БУДДЫН ШАЖАН ТУХАЙ. Хамба Ламын шан абалгын тэмсээн

 

Дэлхэйн гайхал боложо, буддын шажанай гүн шанарта удхые хизааргүй үндэртэ үргэжэ шадаһан 12-дугаар Бандида Хамба лама Даша-Доржо Этигэлов 2008 онһоо хойшо онсо саадын аргаар чойнжин лама Бимба Доржиевтай харилсан, дээдын номнол дамжуулна. Даабари: сэдэб бүхэнһөө өөрын дураар сургаалнуудые сээжэлдэгты, удха дээрэнь бодомжологты (1-55 сэдэбүүдһээ) http://ehehelen.ru/nomoi-san/.

16-дахи наадамһаа эхилжэ, Этигэл хамбын сургаалнууд сэдэбүүдтэ хубаагдан үгтэнэ, тус нааданда байгша 45 асуудалнууд дээрэ үшөө 24 нэмэгдэбэ. Урда тэмсээнүүдэй даабаринуудые дабтаха.

 

Этигэл Хамбын һургаалнууд http://ehehelen.ru/etigel-hamba-lama-buyan-tuhaj-hamba-lamyn-shan-abalgyn-temseen/

 

Шагналга тухай

1, 2, 3-дахи һуури эзэлһэн һурагшадай бүлэгүүдтэ ба тэдэниие бэлдэһэн багшанартань диплом болон мүнгэн шан (30 мянга, 20 мянга, 10 мянган түхэриг) мүн тусхай бэлэгүүд барюулагдаха. Наадамда хабаадаһан һурагшадта ба багшанарта баталамжа һуралсалай шэнэ жэлэй 3-дахи урилдаанай удаа үгтэхэ.

ХЭРЭГЛЭХЭ НОМ ЗОХЁОЛ

С.Д. Бабуев, Ц.Ц. Бальжинимаева. «Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи»;

«Буряад хэлэн» гэһэн сахим һураха бэшэгэй «Ёһо заншал», «Буряад арад», «Эхэ нютаг» гэhэн бүлэгүүд.

«Учение Пандито Хамба Ламы Д.Д.Этигэлова» 2016

«Буддаадын шажанай үгын тайлбари толи» 2016

«Буряад үнэн» һонин болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд;

Ц. Б. Будаев «Оньһон үгэ оншотой» У-Ү., 1988

И. Мадасон «Буряад арадай оньһон, хошоо үгэнүүд», У-Ү, 1960

http://ehehelen.ru

Сүлжээндэ ороод, фейсбук холбоондо Хамба лама Дамба Аюшеевэй хуудаһа хараха.

Ямар нэгэн асуудалай гарабал, аймагайнгаа шэрээтэ ламанарта, мүн энэ сахим хаягаар хандажа болохо: exexelen@gmail.com Я. Ц. Ивахиновагай гар утас: +7 951 636 9069

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха


Манай һонинууд тухай бэшэгүүдые абажа байгты!